ಸತಿಯ ದೇಹ ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ಪೀಠಗಳು
ಕಥೆ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಿಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ದಕ್ಷನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರನ್ನು ಅವರ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿಸಿ ಅವರ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷ ತನಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ವರ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: ದೇವಿ ತನ್ನ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು.
ಅವಳು ಅದನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಮಗಳು ಸತಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ದಕ್ಷ ಸತಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಬಿರುಕು ಒಂದು ಹಾರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗೆ ದೇವಿ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದ ಹಾರವೊಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಅದನ್ನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡ ದಕ್ಷ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಕೂಡುತ್ತಾನೆ; ಗ್ರಂಥ ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ದಕ್ಷ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಪತಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸತಿ ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನೇ ದಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
ಶಿವನ ಕೋಪ ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿಯರ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ದಕ್ಷನ ತಲೆ ಕಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಮೇಕೆಯ ತಲೆ ಜೋಡಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶಿವ ಸತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳ ದೇಹವನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ದುಃಖ ಏನು ಮಾಡೀತೋ ಎಂದು ದೇವತೆಗಳು ಆತಂಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದೊಂದು ತುಂಡು ಬಿದ್ದ ಕಡೆ ಶಿವ ತನ್ನದೇ ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಳ ದೇವಿಯ ಪೀಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಪೂಜೆ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಿವ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ತುಂಡುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವು ಎಂದು ಜನಮೇಜಯ ರಾಜ ಕೇಳಿದಾಗ, ವ್ಯಾಸರು ಪೀಠಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ದೇವಿಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿದೆ.
ಕಥೆಗೆ ಪುರಾಣ ಮೂಲ; ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂಬಾಜಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪುರಾಣ ಮೂಲವಲ್ಲ. ಅದು ದೇವಾಲಯ ಟ್ರಸ್ಟ್ನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಸತಿಯ ಹೃದಯ ನೆಲೆಸಿರುವ ನೆಲ ಇದೇ ಎಂದು ಟ್ರಸ್ಟ್ ನಂಬುತ್ತದೆ — ಅಂಬಾಜಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿಪೀಠವೆಂದು ಎಣಿಸಲು ಇದೇ ಕಾರಣ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕನಿಗೆ ಏನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದೇ ಕಲ್ಪನೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ: ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಶ್ರೀಯಂತ್ರವನ್ನೇ ಮೂಲ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಈ ವಿವರಣೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆ
- ಪುರಾಣ: Devi Bhagavata Purana, Book 7, chapter 30 ("On the birth of Gauri, the seats of the Deity, and the distraction of Siva"), tr. Swami Vijnanananda sacred-texts.com
- ದೇವಾಲಯ ಆಡಳಿತ: Shri Arasuri Ambaji Mata Devasthan Trust, Ambaji Temple ambajitemple.in · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ