श्री जगन्नाथ मंदिर, पुरी

Shree Jagannath Temple, Puri

ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର

जगन्नाथ · महाप्रभू

पुरी, ओडिशा · वैष्णव परंपरा

बद्रीनाथ, द्वारका आणि रामेश्वरम यांच्यासोबत पुरी हे चार धामांपैकी एक आहे.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: पुरी रेल्वे स्टेशनहवाई: बिजू पटनायक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, भुवनेश्वर

अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

यात सांगितले आहे: ओडिशा सरकारने प्रकाशित केलेले ओडिशा पर्यटनाचे रथजात्रेचे वर्णन

मावशीच्या घराचा प्रवास

वर्षातील बहुतेक काळ जगन्नाथापर्यंत पोहोचायचे तर त्याच्याकडे जावे लागते: मंदिरात, त्याच्या प्रांगणांतून, गर्भगृहापर्यंत. वर्षातून एकदा हे उलटे होते. देव आणि त्याची भावंडे बाहेर येतात.

हा उत्सव देव स्नान पौर्णिमा, म्हणजे स्नान उत्सवानंतर सुरू होतो. रथयात्रेच्या दिवशी जगन्नाथ, त्याचा थोरला भाऊ बलभद्र आणि बहीण सुभद्रा यांना श्री जगन्नाथ मंदिरातून बाहेर रस्त्यावर आणले जाते. तीन रथ त्यांची वाट पाहत असतात; प्रत्येक या प्रसंगासाठी हाताने बांधलेला आणि जवळजवळ 45 फूट उंच. नंदिघोष जगन्नाथाचा. तालध्वज बलभद्राचा. दर्पदलन सुभद्रेचा.

कोणी दोर हाती घेण्यापूर्वी राजा आपले काम करतो. पुरीचे गजपती महाराज — ओडिशा पर्यटनाच्या शब्दांत मंदिराचे अग्रगण्य सेवक — सोन्याच्या झाडूने रथांचे चबुतरे झाडतात. या विधीला छेरा पहरा म्हणतात, आणि त्याचा अर्थ नम्रता: राजा देवाकडे झाडूवाला म्हणून येतो.

मग रथ हलतात. हजारो भाविक दोर धरतात आणि पुरीचा भव्य रस्ता असलेल्या बडदांडावरून ते गुंडिचा मंदिरापर्यंत ओढत नेतात. परंपरा गुंडिचाला देवतांच्या मावशीचे घर म्हणते, आणि ते जगन्नाथाचे जन्मस्थान मानते.

तिघे आठवडाभर गुंडिचा येथे राहतात. मग येते बाहुडा यात्रा, म्हणजे परतीचा प्रवास, आणि त्यानंतर सुना बेश, जेव्हा देवता सोनेरी वेशात दर्शन देतात; राज्याच्या माहितीनुसार त्या दागिन्यांत 200 किलोग्रॅमहून अधिक सोने असते.

पुरीला वर्षातील कोणत्याही दिवशी येणाऱ्या पाहुण्याला दिसणाऱ्या गोष्टी हा उत्सव स्पष्ट करतो: मंदिरापासून निघणारा बडदांड, त्याच्या दुसऱ्या टोकाला असलेले गुंडिचा मंदिर, आणि मंदिराच्या विधींमध्ये अग्रगण्य सेवक म्हणून गजपतींचे स्थान.

हे वर्णन कुठून आले

  • सरकारी: Odisha Tourism, "The Divine Journey of Rath Yatra: Where Faith Moves on Wheels" (Ratha Jatra 2025) odishatourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

श्री जगन्नाथ मंदिर, पुरी का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. दरवर्षी जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा मंदिराबाहेर पडतात, आणि हाताने बांधलेल्या तीन रथांतून — नंदिघोष, तालध्वज आणि दर्पदलन — त्यांना पुरीतून गुंडिचा मंदिरापर्यंत ओढून नेले जाते.

    स्रोत यासाठी: दरवर्षी जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा मंदिराबाहेर पडतात, आणि हाताने बांधलेल्या तीन
    • सरकारी: Odisha Tourism, "The Divine Journey of Rath Yatra: Where Faith Moves on Wheels" (Ratha Jatra 2025) odishatourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. रथ हलण्यापूर्वी, मंदिराचे अग्रगण्य सेवक असलेले पुरीचे गजपती महाराज सोन्याच्या झाडूने रथांचे चबुतरे झाडतात.

    स्रोत यासाठी: रथ हलण्यापूर्वी, मंदिराचे अग्रगण्य सेवक असलेले पुरीचे गजपती महाराज सोन्याच्या झा
    • सरकारी: Odisha Tourism, "The Divine Journey of Rath Yatra: Where Faith Moves on Wheels" (Ratha Jatra 2025) odishatourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. बद्रीनाथ, द्वारका आणि रामेश्वरम यांच्यासोबत पुरी हे चार धामांपैकी एक आहे.

    स्रोत यासाठी: बद्रीनाथ, द्वारका आणि रामेश्वरम यांच्यासोबत पुरी हे चार धामांपैकी एक आहे.
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India: Dwarkadhish Temple incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

कलिंग

हे मंदिर सामान्यतः कलिंग (ओडिशी) परंपरेत गणले जाते. याला दुजोरा देणारा ASI, शैक्षणिक किंवा अधिकृत स्थापत्य अभ्यास अद्याप सापडलेला नाही.

  • तपशील

    बडदांड

    मंदिराबाहेरचा भव्य रस्ता, ज्यावरून रथयात्रेत तिन्ही रथ गुंडिचा मंदिरापर्यंत ओढले जातात.

    कुठे उभे राहावे: मंदिराबाहेर बडदांडावर.

  • तपशील

    तीन रथ (रथयात्रेच्या वेळी)

    नंदिघोष (जगन्नाथ), तालध्वज (बलभद्र) आणि दर्पदलन (सुभद्रा) — प्रत्येक हाताने बांधलेला आणि जवळजवळ 45 फूट उंच — उत्सवासाठी मंदिरासमोर उभे केलेले.

    उत्सवासाठी दरवर्षी नव्याने बांधले जातात

    रथयात्रेतील प्रत्येक रथाची अंदाजे उंची: 45 ft
    • सरकारी: Odisha Tourism, "The Divine Journey of Rath Yatra: Where Faith Moves on Wheels" (Ratha Jatra 2025) odishatourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  • तपशील

    गुंडिचा मंदिर

    बडदांडाच्या दुसऱ्या टोकाचे मंदिर, जिथे रथयात्रेत देवता आठवडाभर राहतात; परंपरा याला त्यांच्या मावशीचे घर आणि जगन्नाथाचे जन्मस्थान म्हणते.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • प्रवेश: प्रवेश फक्त हिंदूंसाठी (अजून पडताळलेले नाही)
  • श्री जगन्नाथ मंदिर प्रशासन स्पष्ट करते की ते ऑनलाइन पूजेसाठी कधीही देणग्या किंवा अर्पण स्वीकारत नाही, आणि अशा सेवा देऊ करणाऱ्या फसव्या संकेतस्थळांपासून भाविकांना सावध करते.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

गर्दी: रथ ओढण्यासाठी रथयात्रेत हजारो भाविक बडदांडावर येतात.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: बिजू पटनायक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, भुवनेश्वर
  • रेल्वेने: पुरी रेल्वे स्टेशन
  • रस्त्याने: भुवनेश्वरभुवनेश्वरहून रस्त्याने.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 752001 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • रथयात्रारथजात्रा

    Jun–Jul · आषाढ, शुक्ल पक्ष, द्वितीया

    जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा यांना तीन रथांतून गुंडिचा मंदिरापर्यंत ओढून नेले जाते; ते आठवडाभर तिथे राहतात आणि बाहुडा यात्रेत परत येतात. 2025 मध्ये उत्सव 27 जून रोजी झाला आणि परतीचा प्रवास 5 जुलै रोजी.

  • देव स्नान पौर्णिमा

    June

    रथयात्रेपूर्वी होणारा देवतांचा स्नान उत्सव; 2025 मध्ये तो 11 जून रोजी होता.

  • सुना बेश

    July, after the Bahuda Yatra

    देवता 200 किलोग्रॅमहून अधिक सोन्याच्या दागिन्यांसह सोनेरी वेशात दर्शन देतात; 2025 मध्ये हा 6 जुलै रोजी झाला.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

या विभागातील कोणत्याही घटनेचा स्रोत मिळालेला नाही.

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 1112–1150

    पूर्व गंगांच्या काळात सध्याच्या मंदिराचा आरंभ

    सध्याच्या मंदिराचे श्रेय बाराव्या शतकातील पूर्व गंग राजवंशाचा अनंतवर्मन चोडगंगदेव याला दिले जाते. प्राथमिक किंवा शैक्षणिक स्रोतातून अद्याप पडताळलेले नाही.

  2. 1955

    श्री जगन्नाथ मंदिर अधिनियम

    श्री जगन्नाथ मंदिर अधिनियम, 1955 ने प्रशासन गजपती महाराजांच्या अध्यक्षतेखालील व्यवस्थापन समितीकडे सोपवले. अधिनियमाच्या मूळ मजकुरातून अद्याप पडताळलेले नाही.

  3. 2015

    नबकलेबर

    नबकलेबर विधीत देवतांच्या लाकडी मूर्ती बदलण्यात आल्या. अधिकृत किंवा वृत्तपत्रीय स्रोतातून अद्याप पडताळलेले नाही.

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    गुंडिचा मंदिर

    बडदांडाच्या दुसऱ्या टोकाला, रथयात्रेतील देवतांचे गंतव्य.

  • मंदिर

    कोणार्क सूर्य मंदिर

    त्याच जिल्ह्यातील 13व्या शतकातील सूर्य मंदिर आणि जागतिक वारसा स्थळ.

  • मंदिर

    लिंगराज मंदिर, भुवनेश्वर

    सर्वांत जवळचे विमानतळ-शहर असलेल्या भुवनेश्वरमधील प्रमुख शिवमंदिर.

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • सरकारी: Odisha Tourism, "The Divine Journey of Rath Yatra: Where Faith Moves on Wheels" (Ratha Jatra 2025) odishatourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shree Jagannath Temple Administration, Puri, Home (online puja notice) shreejagannatha.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India: Dwarkadhish Temple incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “श्री जगन्नाथ मंदिर, पुरी”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/jagannath-puri (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो