छोटा चार धाम
छोटा चार धाम
परंपरेत 4 मंदिरे. परंपरा पाळते त्या क्रमाने दिले आहे. त्यातला किती क्रम एखादा ग्रंथ प्रत्यक्षात ठरवतो, हे पानाच्या तळाशी असलेली टीप सांगते.
पारंपरिक क्रमाने
- 1
यमुनोत्री
यमुनोत्री, उत्तराखंड
यमाची बहीण. यमुना नदी मृत्यूचे देव यम यांची बहीण मानली जाते. या नात्यामुळे तिच्या पाण्यात स्नान केल्याने मोक्ष मिळतो आणि स्नान करणाऱ्याचे अकाली मृत्यूपासून रक्षण होते, अशी श्रद्धा आहे. यमुनोत्रीचे…
- 2
गंगोत्री
गंगोत्री, उत्तराखंड
भगीरथ गंगेला खाली आणतो. गंगा देवीला स्वर्गातून पृथ्वीवर आणण्यासाठी राजा भगीरथ तपश्चर्या करतो. तिचा प्रवाह इतका प्रचंड असतो की पृथ्वीला तो सहन होत नाही, आणि या ठिकाणी शिव नदीला आपल्या जटांमध्ये धारण करतात.…
- 3
केदारनाथ
केदारनाथ, उत्तराखंड
नर आणि नारायण शिवाला राहण्याची विनंती करतात. विष्णूचे दोन अवतार, नर आणि नारायण, भरतखंडात तपश्चर्या करतात आणि मातीच्या लिंगात दररोज शिवाची पूजा करतात. बराच काळ लोटल्यावर प्रसन्न झालेला शिव त्यांना वर देऊ करतो. ते स्वतःसाठी काहीच…
- 4
बद्रीनाथ
बद्रीनाथ, उत्तराखंड
नर-नारायण आणि बदरीचे झाड. ऋषींच्या प्रार्थनेला उत्तर म्हणून विष्णू नर-नारायण म्हणून जन्म घेतो आणि सहस्रकवच राक्षसाचा प्रतिकार करण्यासाठी जगाच्या कल्याणासाठी या ठिकाणी तपश्चर्या करतो. नारायणाचे थंडीपासून रक्षण…
यात्रेचे नियोजन करा
शेजारी शेजारी, म्हणजे प्रत्येकाचा हंगाम, चालणे आणि जवळचे स्थानक तुम्हाला दिसेल. एखादी गोष्ट आम्ही निश्चित केली नसेल, तर तो रकाना तसे सांगतो. प्रवासापूर्वी तारखा आणि परिस्थिती नेहमी तपासा — विशेषतः ज्येष्ठांसोबत जात असाल तर.
यांपैकी कोणत्याही मंदिरासाठी अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा.
- यमुनोत्री
- मुख्य महिने
- एप्रि., मे, जून, जुलै, ऑग., सप्टें., ऑक्टो., नोव्हें.
- उंची
- 3,293 m
- चालणे आणि सोय
- मंदिरापर्यंत रस्ता जात नाही. वाहन जाऊ शकणाऱ्या शेवटच्या ठिकाणाहून, जानकी चट्टीहून, 6 किमी पायी चढण आहे; राज्य पोर्टलनुसार चढणीसाठी घोडा, पालखी आणि डोली उपलब्ध आहेत. देहरादूनहून भाड्याची हेलिकॉप्टर उडतात.
- जवळचे स्थानक / विमानतळ
- देहरादून, हरिद्वार किंवा ऋषिकेश
- गंगोत्री
- मुख्य महिने
- एप्रि., मे, जून, जुलै, ऑग., सप्टें., ऑक्टो., नोव्हें.
- उंची
- 3,100 m
- चालणे आणि सोय
- गंगोत्रीला थेट वाहनयोग्य रस्त्याने पोहोचता येते, त्यामुळे मंदिरापर्यंत ट्रेक करावा लागत नाही. सुमारे 19 किमी पुढील गोमुखला ट्रेकनेच जावे लागते. मंदिरात पायऱ्यांविना प्रवेशाबद्दल कोणतीही अधिकृत माहिती अद्याप सापडलेली नाही.
- जवळचे स्थानक / विमानतळ
- डेहराडून, हरिद्वार किंवा ऋषिकेश
- केदारनाथ
- मुख्य महिने
- एप्रि., मे, जून, जुलै, ऑग., सप्टें., ऑक्टो., नोव्हें.
- उंची
- 3,584 m
- चालणे आणि सोय
- मंदिरापर्यंत रस्ता नाही. गौरीकुंडपासून पायी किंवा हेलिकॉप्टरने जावे लागते; राज्य ट्रस्टचे पान पायवाट सुमारे 21 km सांगते — हा आकडा 2013 नंतरच्या मार्गापूर्वीचा आहे आणि त्याची खात्री करायला हवी. घोडा, पालखी किंवा डोली सेवांबद्दल किंवा त्यांच्या दरांबद्दल कोणतीही अधिकृत माहिती आम्हाला सापडलेली नाही. हेलिकॉप्टरच्या जागा यात्रा नोंदणीनंतर फक्त IRCTC HeliYatra वरूनच आरक्षित होतात. मंदिर 3,584 m उंचीवर आहे; मंदिर समिती आपल्या मुख्य पानावर राज्याच्या आरोग्यविषयक सूचनेचा दुवा देते.
- जवळचे स्थानक / विमानतळ
- ऋषिकेश · जॉली ग्रँट विमानतळ, देहरादून
- बद्रीनाथ
- मुख्य महिने
- एप्रि., मे, जून, जुलै, ऑग., सप्टें., ऑक्टो., नोव्हें.
- चालणे आणि सोय
- मंदिर समिती ऋषिकेश रेल्वे स्थानकापासून (सुमारे 274 km) आणि जॉली ग्रँट विमानतळापासून (सुमारे 290 km) रस्त्याची अंतरे देते. संकुलात पायऱ्यांशिवाय प्रवेश, उतार किंवा व्हीलचेअरची सोय याबद्दल कोणतीही अधिकृत माहिती अजून सापडलेली नाही.
- जवळचे स्थानक / विमानतळ
- ऋषिकेश · जॉली ग्रँट विमानतळ, देहरादून
अजून निश्चित नाही: उंची.
ही यादी आणि तिचा क्रम कुठून आला
- सरकारी: Uttarakhand Tourism Development Board: 'It is believed that one should complete the Char Dham Yatra in a clockwise direction. Hence, the pilgrimage starts from Yamunotri, proceeds towards Gangotri, onto Kedarnath, and finally ends at Badrinath.' The stated rationale is pradakshina direction; the route also follows the Garhwal road network west to east. Note that the circuit is modern — the four Garhwal sites were first named together in print in 1917. uttarakhandtourism.gov.in · 2026-09-18 रोजी पाहिले