केदारनाथ

Kedarnath

शिव · केदारेश्वर

ज्योतिर्लिंग — शिवाच्या सदाशिव रूपात पूजला जाणारा शंकूच्या आकाराचा खडक

केदारनाथ, रुद्रप्रयाग जिल्हा, उत्तराखंड · शैव परंपरा

मंदिर समिती केदारनाथची गणना शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी अकरावे म्हणून करते.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

हंगाम
मुख्य हंगाम: एप्रि. – नोव्हें.तारखा आणि सावधानता
चालणे आणि सोय
मंदिरापर्यंत रस्ता नाही. गौरीकुंडपासून पायी किंवा हेलिकॉप्टरने जावे लागते; राज्य ट्रस्टचे पान पायवाट सुमारे 21 km सांगते — हा आकडा 2013 नंतरच्या मार्गापूर्वीचा आहे आणि त्याची खात्री करायला हवी. घोडा, पालखी किंवा डोली सेवांबद्दल किंवा त्यांच्या दरांबद्दल कोणतीही अधिकृत माहिती आम्हाला सापडलेली नाही. हेलिकॉप्टरच्या जागा यात्रा नोंदणीनंतर फक्त IRCTC HeliYatra वरूनच आरक्षित होतात. मंदिर 3,584 m उंचीवर आहे; मंदिर समिती आपल्या मुख्य पानावर राज्याच्या आरोग्यविषयक सूचनेचा दुवा देते.
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: ऋषिकेशहवाई: जॉली ग्रँट विमानतळ, देहरादून

अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

3 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

यात सांगितले आहे: शिव पुराण, कोटिरुद्र संहिता 19

नर आणि नारायण शिवाला राहण्याची विनंती करतात

अध्यायाची सुरुवात दोन तपस्व्यांनी होते. शिव पुराण ज्यांना विष्णूचे अवतार आणि शिवाचे आध्यात्मिक पुत्र म्हणते, ते नर आणि नारायण भरतखंडात तपश्चर्या करत असतात (श्लो. 1).

ते मातीच्या लिंगात शिवाची पूजा करतात. त्यांच्या विनंतीवरून त्यांची पूजा स्वीकारायला शिव दररोज त्या मातीच्या मूर्तीत येतो (श्लो. 2). हे बराच काळ चालते (श्लो. 3).

अखेर शिव त्यांना सांगतो की तो प्रसन्न आहे आणि त्यांना वर मागायला सांगतो (श्लो. 4). नर आणि नारायण जगाचे कल्याण मनात ठेवून उत्तर देतात (श्लो. 5). जर तू प्रसन्न असशील, ते म्हणतात, आणि वर द्यायचाच असेल, तर तू आपल्या स्वरूपात इथेच राहावेस (श्लो. 6).

शिव मान्य करतो. तो हिमवतावरील केदार येथे ज्योतिर्लिंगाच्या रूपात राहतो (श्लो. 7), आणि केदारेश्वर हे नाव धारण करतो (श्लो. 9). तिथे दर्शन आणि पूजा केल्याने तो भक्तांना ते मागतील ते देतो (श्लो. 9). पूर्वीच्या युगांतील देव आणि ऋषी त्या ठिकाणी पूजा करतात आणि त्यांना इच्छित फळ मिळते (श्लो. 10).

अध्यायाचा उरलेला भाग यात्रेच्या पुण्याचे वर्णन करतो. केदारच्या मंदिरात शिवाची प्रत्यक्ष पूजा होते (श्लो. 18). तिथे अंगठी किंवा कडे दान करणारा यात्रेकरू शिवाला प्रिय होतो (श्लो. 19–20). पुढे बदरी वनात गेल्याने माणूस जिवंतपणीच मुक्त होतो (श्लो. 19–20). नर, नारायण आणि केदारेश्वर यांच्या रूपांचे दर्शन मुक्ती देते (श्लो. 21), आणि भारतातील लोकांनी नर-नारायणेश्वर आणि केदारेश यांची पूजा करावी, या विनंतीने अध्याय संपतो (श्लो. 24).

हा प्रसंग मंदिराच्या केदारेश्वर — केदारचा स्वामी — या नावाचे स्पष्टीकरण देतो. यात्रेचे अध्यायातील वर्णन केदारपाशीच का थांबत नाही, हेही तो स्पष्ट करतो: त्याच परिच्छेदात तो यात्रेकरूला पुढे बदरी वनाकडे पाठवतो (श्लो. 19–20).

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 19 (J. L. Shastri tr., The Siva Purana Part 3, Motilal Banarsidass, pp. 200–202) archive.org
यात सांगितले आहे: शिव पुराण, कोटिरुद्र संहिता 19

पांडव आणि रेडा

नर आणि नारायण यांची कथा सांगणाऱ्या त्याच अध्यायात शिव पुराण दुसरा प्रसंग जोडते. पांडवांना पाहताच शिव स्वतःच्या शक्तीने रेड्याचे रूप घेतो आणि त्यांच्यापासून पळतो. ते त्याला पकडतात; तो तोंड खाली वाकवून उभा राहतो, आणि ते त्याची शेपटी धरून त्याची विनवणी करतात. मग तो त्यांना त्या धडरहित रूपात आपली पूजा करायला सांगतो, आणि त्यांच्याकडून पूजला जात, वर देत, केदार येथे राहतो.

हे वर्णन वाचा

शिव पुराण हा प्रसंग केदारेश्वराच्या महिम्याचा भाग म्हणून, नर-नारायणांच्या कथनानंतर सांगते.

पांडवांना पाहताच शिव स्वतःच्या मायाशक्तीने रेड्याचे रूप घेतो आणि पळून जातो (श्लो. 13).

पांडव त्याला पकडतात. तो तोंड खाली वाकवून स्तब्ध उभा राहतो, आणि ते त्याची शेपटी धरून पुन्हा पुन्हा त्याची विनवणी करतात (श्लो. 14).

मग शिव त्यांना त्या धडरहित रूपात आपली पूजा करायला सांगतो. ते तशी पूजा करतात, आणि शिव त्या ठिकाणी राहून वर देतो (श्लो. 16).

या कथनात प्राणी रेडा आहे, आणि शिव केदार येथे जे मागे ठेवतो त्याला अनुवाद "धडरहित रूप" म्हणतो. मंदिर समितीचे कथन, जे स्वतंत्रपणे सांगितले आहे, प्राण्याला बैल बनवते आणि इतरत्र प्रकटलेल्या भागांसाठी इतर चार मंदिरांची नावे देते.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “बैलाचे वशिंड आणि पंच केदार” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 19 (J. L. Shastri tr., The Siva Purana Part 3, Motilal Banarsidass, pp. 200–202) archive.org
यात सांगितले आहे: मंदिर समितीचे कथन (श्री बद्रीनाथ केदारनाथ मंदिर समिती आणि राज्य ट्रस्टचे पान)

बैलाचे वशिंड आणि पंच केदार

कुरुक्षेत्राच्या युद्धानंतर पांडव शिवाची क्षमा मागण्यासाठी त्याला शोधतात. तो त्यांना टाळतो आणि केदारनाथ येथे बैलाचे रूप घेतो. भीम त्या प्राण्याला धरण्याचा प्रयत्न करतो; भाऊ जवळ येत असताना शिव जमिनीत रुततो आणि आपले वशिंड मागे ठेवतो — तेच केदारनाथचे मंदिर. त्याचे इतर भाग इतर चार ठिकाणी प्रकटतात — बाहू तुंगनाथ येथे, मुख रुद्रनाथ येथे, उदर मध्यमहेश्वर येथे, आणि मस्तक व जटा कल्पेश्वर येथे — आणि ही पाच स्थळे मिळून पंच केदार.

हे वर्णन वाचा

कुरुक्षेत्राचे युद्ध संपले आहे, आणि पांडवांना शिवाची क्षमा हवी आहे. शिवाला त्यांना भेटायचे नाही. तो त्यांना टाळतो आणि केदारनाथ येथे बैलाचे रूप घेतो.

पांडव पाठलाग करतात. भीम बैलाला धरण्याचा प्रयत्न करतो. ते त्याच्याजवळ पोहोचत असताना शिव जमिनीत रुततो, आणि त्याचे वशिंड जमिनीवर मागे राहते. ते वशिंड म्हणजेच केदारनाथचे मंदिर.

देहाचा उरलेला भाग इतर चार ठिकाणी प्रकटतो. बाहू तुंगनाथ येथे, मुख रुद्रनाथ येथे, उदर मध्यमहेश्वर येथे, आणि मस्तक व जटा कल्पेश्वर येथे प्रकटतात. केदारनाथ आणि ही चार मिळून पंच केदार — पाच केदार — होतात.

समितीचे कथन ही कथा इमारतीपर्यंतही नेते. महाभारतानंतर पांडवांनी इथे पहिले मंदिर उभारले, ही श्रद्धा ते नोंदवते, आणि सध्याच्या मंदिराचे श्रेय आठव्या शतकातील आदि शंकराचार्यांना देते. आत सभामंडपात पांडवांच्या, कृष्ण आणि कुंती यांच्यासह, मूर्ती आहेत.

पाच स्वतंत्र मंदिरांची पंच केदार म्हणून एकत्र पूजा का होते, याचे स्पष्टीकरण हे कथन देते. ते शिव पुराणाच्या आवृत्तीपेक्षा वेगळे आहे, जिच्यात प्राणी रेडा आहे; ती आवृत्ती स्वतंत्रपणे सांगितली आहे.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “पांडव आणि रेडा” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Government of Uttarakhand, Shri Kedarnath Charitable Trust portal (uk.gov.in), About Shri Kedarnath Dham shrikedarnathcharitabletrust.uk.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

केदारनाथ का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. मंदिर समिती केदारनाथची गणना शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी अकरावे म्हणून करते.

    2 स्रोत यासाठी: मंदिर समिती केदारनाथची गणना शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी अकरावे म्हणून करते.
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, home page (Shri Badarinath Kedarnath Yatra 2026) badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 19 (J. L. Shastri tr., The Siva Purana Part 3, Motilal Banarsidass, pp. 200–202) archive.org

  2. हे मंदाकिनीच्या काठी सुमारे 3,584 m उंचीवर उभे आहे, आणि थेट मागे केदार डोम शिखर आहे.

    2 स्रोत यासाठी: हे मंदाकिनीच्या काठी सुमारे 3,584 m उंचीवर उभे आहे, आणि थेट मागे केदार डोम शिखर
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Government of Uttarakhand, Shri Kedarnath Charitable Trust portal (uk.gov.in), About Shri Kedarnath Dham shrikedarnathcharitabletrust.uk.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. पंच केदार परंपरेनुसार बैलाचे रूप घेतलेल्या शिवाचे वशिंड इथे राहिले; इतर भाग इतर चार मंदिरांत आहेत.

    2 स्रोत यासाठी: पंच केदार परंपरेनुसार बैलाचे रूप घेतलेल्या शिवाचे वशिंड इथे राहिले; इतर भाग इतर
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Government of Uttarakhand, Shri Kedarnath Charitable Trust portal (uk.gov.in), About Shri Kedarnath Dham shrikedarnathcharitabletrust.uk.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. दर हिवाळ्यात मंदिर बंद होते, आणि केदारनाथाची पंचमुखी उत्सवमूर्ती उखीमठ येथील ओंकारेश्वर मंदिरात नेली जाते.

    3 स्रोत यासाठी: दर हिवाळ्यात मंदिर बंद होते, आणि केदारनाथाची पंचमुखी उत्सवमूर्ती उखीमठ येथील ओंक
    • वृत्तपत्र: News On AIR, "Shri Kedarnath and Shri Yamunotri Temples Close for Winter on Bhaiya Dooj", 23 October 2025 newsonair.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: ETV Bharat, "Kedarnath Doors Closed For Devotees For Winter Season; Record Devotees Visit Dham This Year", 23 October 2025 etvbharat.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, Other Temples (Tungnath, Omkareshwar, Mata Murti, Brahma Kapal, Yog Badri, Narsingh) badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

स्थापत्यशैली अजून निश्चित झालेली नाही

मंदिर समिती मोठ्या, एकसारख्या कापलेल्या करड्या दगडी शिळांच्या चौकोनी मंदिराचे वर्णन करते, पण शैलीचे नाव देत नाही. त्याला शैली देणारा कोणताही प्रकाशित स्थापत्य-अभ्यास अजून सापडलेला नाही.

  • गर्भगृह

    गाभारा

    कोरीव लिंगाऐवजी, शिवाच्या सदाशिव रूपात पूजला जाणारा शंकूच्या आकाराचा खडक.

  • तपशील

    करड्या दगडाच्या भिंती

    मोठ्या, एकसारख्या कापलेल्या करड्या दगडी शिळा; एवढे जड दगड कसे हलवले गेले हा प्रश्न अनुत्तरित असल्याचे समिती नोंदवते.

    मंदिराची उंची (अंदाजे): 80 ft
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  • महामंडप

    सभामंडप

    सभामंडपातील पांडव, कृष्ण आणि कुंती यांच्या मूर्ती.

  • शिल्प

    नंदी

    प्रवेशद्वाराशी, आतल्या गाभाऱ्याकडे तोंड करून बसलेला, खडकात कोरलेला नंदी.

  • शिल्प

    मुख्य द्वार

    मुख्य द्वारावरील गणेश आणि नंदी यांची शिल्पे.

  • मंदिराचे कुंड

    अमृत कुंड

    मंदिराभोवतीच्या परिक्रमा मार्गावरील अमृत कुंड.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • प्रवासापूर्वी उत्तराखंड सरकारच्या पोर्टलवर (registrationandtouristcare.uk.gov.in) यात्रेची नोंदणी करा; मंदिर समिती प्रत्येक यात्रेकरूला ती करायला सांगते, आणि तिच्याशिवाय हेलिकॉप्टरची तिकिटे आरक्षित करता येत नाहीत.
  • मंदिर फक्त उन्हाळ्यातच खुले असते. 2026 मध्ये कपाट 22 एप्रिलला उघडले; 2025 मध्ये ते 23 ऑक्टोबरला (भाऊबीज) बंद झाले. तारखा दरवर्षी जाहीर केल्या जातात.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

मंदिरापर्यंत रस्ता नाही. गौरीकुंडपासून पायी किंवा हेलिकॉप्टरने जावे लागते; राज्य ट्रस्टचे पान पायवाट सुमारे 21 km सांगते — हा आकडा 2013 नंतरच्या मार्गापूर्वीचा आहे आणि त्याची खात्री करायला हवी. घोडा, पालखी किंवा डोली सेवांबद्दल किंवा त्यांच्या दरांबद्दल कोणतीही अधिकृत माहिती आम्हाला सापडलेली नाही. हेलिकॉप्टरच्या जागा यात्रा नोंदणीनंतर फक्त IRCTC HeliYatra वरूनच आरक्षित होतात. मंदिर 3,584 m उंचीवर आहे; मंदिर समिती आपल्या मुख्य पानावर राज्याच्या आरोग्यविषयक सूचनेचा दुवा देते.

गर्दी: 2 मे ते 23 ऑक्टोबर या 2025 च्या हंगामात News On AIR ने 17.45 लाखांहून अधिक यात्रेकरू नोंदवले, आणि ETV Bharat ने 17,68,795 — त्याने हा विक्रम असल्याचे म्हटले.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: जॉली ग्रँट विमानतळ, देहरादून · सुमारे 248 किमीमंदिर समितीने नोंदवलेले अंतर.
  • रेल्वेने: ऋषिकेश · सुमारे 228 किमीमंदिर समितीने नोंदवलेले अंतर.
  • पायी: गौरीकुंडगौरीकुंड हे सर्वात जवळचे, रस्ता संपतो ते ठिकाण. राज्य ट्रस्टचे पान पायवाट सुमारे 21 km सांगते; 2013 नंतर हा मार्ग पुन्हा बांधला गेला, म्हणून प्रवासापूर्वी सध्याचे अंतर तपासून घ्या.
  • हेलिकॉप्टरने: निश्चित हेलिपॅड (IRCTC HeliYatra)हेलिकॉप्टरची तिकिटे फक्त IRCTC HeliYatra वरून ऑनलाइनच विकली जातात, आणि तीही उत्तराखंड सरकारच्या पोर्टलवर चारधाम यात्रेची नोंदणी केल्यानंतरच.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 246445 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

यात्रेचे मुख्य महिने

ठळक केलेले महिने हा मंदिराचे स्रोत दाखवतात तो हंगाम आहे. उघडण्याचे आणि बंद होण्याचे नेमके दिवस दर वर्षी बदलतात — बुकिंगपूर्वी तारखा तपासा.

  • जाने.
  • फेब्रु.
  • मार्च
  • एप्रि. — शिफारस केलेले
  • मे — शिफारस केलेले
  • जून — शिफारस केलेले
  • जुलै — शिफारस केलेले
  • ऑग. — शिफारस केलेले
  • सप्टें. — शिफारस केलेले
  • ऑक्टो. — शिफारस केलेले
  • नोव्हें. — शिफारस केलेले
  • डिसें.

सेवा

  • पूजा आरक्षण आणि देणग्या (ऑनलाइन)मंदिर समितीच्या संकेतस्थळावरून आरक्षण; उपलब्धता तारखेनुसार दाखवली जाते.बुक करा

आम्ही तपासले तेव्हा मंदिराने प्रसिद्ध केलेले दर. ते बदलतात; मंदिराचे बुकिंग संकेतस्थळ अंतिम.

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • कपाट उघडणे

    April–May

    हिवाळ्यानंतर कपाट दरवर्षी जाहीर होणाऱ्या तारखेला पुन्हा उघडते: 2025 मध्ये 2 मे आणि 2026 मध्ये 22 एप्रिल.

  • कपाट बंद होणे आणि डोलीचे प्रस्थानभाऊबीज

    October–November

    भाऊबिजेला समाधी पूजा होते, कपाट बंद होते, आणि पंचमुखी उत्सव डोली मंदिराला प्रदक्षिणा घालून रामपूर आणि गुप्तकाशीमार्गे उखीमठ येथील ओंकारेश्वर मंदिराकडे निघते.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. नर आणि नारायण यांच्या विनंतीवरून शिव केदार येथे राहतो

    कोटिरुद्र संहितेतील उत्पत्तिकथा. हे कोणत्या युगात घडले हे ती सांगत नाही.

    स्रोत यासाठी: नर आणि नारायण यांच्या विनंतीवरून शिव केदार येथे राहतो
    • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 19 (J. L. Shastri tr., The Siva Purana Part 3, Motilal Banarsidass, pp. 200–202) archive.org

  2. पहिल्या मंदिराचे श्रेय पांडवांना

    महाभारत युद्धानंतर पांडवांनी मूळ मंदिर बांधले, ही श्रद्धा मंदिर समिती आणि राज्य ट्रस्टचे पान नोंदवतात.

    2 स्रोत यासाठी: पहिल्या मंदिराचे श्रेय पांडवांना
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Government of Uttarakhand, Shri Kedarnath Charitable Trust portal (uk.gov.in), About Shri Kedarnath Dham shrikedarnathcharitabletrust.uk.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 700–799

    आठव्या शतकातील कामाचे श्रेय आदि शंकराचार्यांना

    मंदिर समिती सध्याच्या मंदिराच्या बांधकामाचे श्रेय आठव्या शतकातील आदि शंकराचार्यांना देते; राज्य ट्रस्टचे पान त्याच काळाचे वर्णन त्यांच्या भेटीदरम्यान जुन्या मंदिराचा जीर्णोद्धार असे करते. दोघेही वर्ष देत नाहीत.

    3 स्रोत यासाठी: आठव्या शतकातील कामाचे श्रेय आदि शंकराचार्यांना
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Government of Uttarakhand, Shri Kedarnath Charitable Trust portal (uk.gov.in), About Shri Kedarnath Dham shrikedarnathcharitabletrust.uk.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, home page (Shri Badarinath Kedarnath Yatra 2026) badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. 2025

    2025 चा हंगाम भाऊबिजेला संपला

    पहाटे 4 वाजता सुरू झालेल्या समाधी पूजेनंतर 23 ऑक्टोबर 2025 रोजी सकाळी 8:30 वाजता कपाट बंद झाले, आणि पंचमुखी उत्सवमूर्ती उखीमठ येथील ओंकारेश्वर मंदिराकडे निघाली. हंगामातील यात्रेकरूंची नोंदवलेली संख्या 17.45 लाखांहून अधिक (News On AIR) आणि 17,68,795 (ETV Bharat) होती.

    2 स्रोत यासाठी: 2025 चा हंगाम भाऊबिजेला संपला
    • वृत्तपत्र: News On AIR, "Shri Kedarnath and Shri Yamunotri Temples Close for Winter on Bhaiya Dooj", 23 October 2025 newsonair.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: ETV Bharat, "Kedarnath Doors Closed For Devotees For Winter Season; Record Devotees Visit Dham This Year", 23 October 2025 etvbharat.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    ओंकारेश्वर मंदिर, उखीमठ

    केदारनाथचे हिवाळी पीठ: मंदिर बंद झाल्यावर उत्सव डोली इथे आणली जाते, आणि ओंकारेश्वराची पूजा वर्षभर चालू असते.

  • मंदिर

    तुंगनाथ

    पंच केदारांपैकी दुसरे; परंपरेनुसार इथे शिवाचे बाहू आहेत.

  • मंदिर

    मध्यमहेश्वर

    पंच केदारांपैकी एक; परंपरेनुसार इथे शिवाचे उदर आहे.

रुद्रप्रयाग जिल्ह्यातील इतर

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, home page (Shri Badarinath Kedarnath Yatra 2026) badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 19 (J. L. Shastri tr., The Siva Purana Part 3, Motilal Banarsidass, pp. 200–202) archive.org
  • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, About Us — Shri Kedarnath badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Government of Uttarakhand, Shri Kedarnath Charitable Trust portal (uk.gov.in), About Shri Kedarnath Dham shrikedarnathcharitabletrust.uk.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: News On AIR, "Shri Kedarnath and Shri Yamunotri Temples Close for Winter on Bhaiya Dooj", 23 October 2025 newsonair.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: ETV Bharat, "Kedarnath Doors Closed For Devotees For Winter Season; Record Devotees Visit Dham This Year", 23 October 2025 etvbharat.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shri Badarinath Kedarnath Temple Committee, Other Temples (Tungnath, Omkareshwar, Mata Murti, Brahma Kapal, Yog Badri, Narsingh) badrinath-kedarnath.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: News On AIR, "Kedarnath Dham portals to open for devotees today", 22 April 2026 newsonair.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
या पानावर केलेल्या दुरुस्त्या (1)
  • 2026-10-09: changed “[5,6,7,8,9,10,11]” to “[4,5,6,7,8,9,10,11]”. The record itself sources a 22 April 2026 opening; April was missing.

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “केदारनाथ”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/kedarnath (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो