त्र्यंबकेश्वर

Trimbakeshwar

शिव · त्र्यंबकेश्वर

ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांचे प्रतीक असलेले तीन मुखांचे ज्योतिर्लिंग

त्र्यंबक, नाशिक जिल्हा, महाराष्ट्र · शैव परंपरा

त्र्यंबकेश्वर हे शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे; त्यांचा क्रम ठरवणाऱ्या गणना-श्लोकात ते दहावे आहे.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

दर्शनाच्या वेळा
  • 5:30 am – 9:00 pm · दर्शन
पुढची आरती किंवा पूजा (भारतीय वेळ)
खालील वेळापत्रक पाहा
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: नाशिक रोडहवाई: नाशिक (ओझर) विमानतळ

अजून निश्चित नाही: वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

यात सांगितले आहे: शिव पुराण, कोटिरुद्र संहिता 24–27

गौतम, गाय आणि थांबलेली गंगा

एक दुष्काळ शंभर वर्षे टिकतो. कुठेही अंकुर दिसत नाही, पाणी नाही, आणि माणसे, पशू व पक्षी इतर प्रदेशांत निघून जातात. दक्षिण दिशेला ब्रह्मगिरीवर गौतम ऋषी आणि त्यांची पत्नी अहल्या राहतात. गौतम सहा महिने प्राणायामात मग्न राहून वरुणाची उपासना करतात. वरुण प्रकट होऊन वर देऊ करतात तेव्हा गौतम पाऊस मागतात. वरुण म्हणतात की ते देवांच्या निर्णयाविरुद्ध जाऊ शकत नाहीत. मग गौतम दिव्य, अक्षय पाणी मागतात. वरुण त्यांना खणायला सांगतात, गौतम एक हातभर खोल खड्डा खणतात, आणि वरुण तो भरतात, आणि वचन देतात की तो कधीही आटणार नाही आणि गौतमांच्या नावाने ओळखला जाईल.

गौतम आपल्या यज्ञांसाठी धान्य पेरतात, आणि पिके, झाडे आणि फुले बहरतात. हजारो ऋषी आपले शिष्य, पत्नी आणि मुलांसह येतात आणि त्यांच्याभोवती वस्ती करतात.

अडचण पाण्यापाशी सुरू होते. गौतमांचे शिष्य पाणी भरायला जातात, आणि इतर ऋषींच्या पत्नी आधी आम्ही भरणार असा आग्रह धरून त्यांना अडवतात. अहल्या वाद मिटवते, स्वतः पाणी भरते आणि गौतमांना देते. पत्नी दुखावून घरी जातात आणि आपल्या पतींना विपर्यस्त वृत्तांत सांगतात. संतापलेले ऋषी गणेशाची उपासना करतात आणि गौतमांची बदनामी करून त्यांना हाकलून लावण्याची विनंती करतात. गणेश याच्या विरोधात युक्तिवाद करतात — गौतमांनीच तुम्हाला उपासमारीपासून वाचवले, याची ते आठवण करून देतात — पण ऋषी आपली मागणी बदलत नाहीत, आणि गणेश नमते घेतात: जे घडायचे आहे ते घडेलच.

गणेश एका दुबळ्या गायीचे रूप घेतात आणि गौतमांच्या शेतातील धान्य खातात. गौतम गवताच्या काड्यांच्या जुडीने तिला हाकलतात, आणि ते पाहत असतानाच गाय मरून पडते. जवळ लपलेले ऋषी आणि त्यांच्या पत्नी आरडाओरडा करतात. ते गौतमांना गोहत्यारा म्हणतात, त्यांचे तोंड पाहण्यायोग्य नाही असे जाहीर करतात, त्यांच्यावर दगड फेकतात आणि त्यांना हाकलून देतात. ते सुमारे एक कोस दूर नवा आश्रम बांधतात आणि पंधरवड्यानंतर हे पाप कसे दूर होईल ते सांगा अशी विनवणी करतात. ऋषी त्यांना एक यादी देतात: हे पाप जाहीर करत पृथ्वीला तीन प्रदक्षिणा घालाव्या; ब्रह्मगिरीला एकशे एक प्रदक्षिणा घालाव्या; स्नानासाठी गंगा आणावी; एक कोटी पार्थिव लिंगे करावी. गौतम आणि अहल्या सुरुवात करतात.

शिव आपल्या गणांसह प्रकट होतात. ते गौतमांना सांगतात की ते आधीच निष्पाप आहेत आणि त्यांची फसवणूक झाली, आणि वर देऊ करतात. गौतम गंगा मागतात. ब्रह्मदेवाच्या देणगीतून राखून ठेवलेले पाणी शिव बाहेर काढतात, आणि गंगा एका स्त्रीच्या रूपात प्रकटते. गौतम शुद्ध झाल्यावर घरी परतण्याचा तिचा विचार असतो; शिव सांगतात की तिने कलियुगापर्यंत इथेच राहायला हवे. देव आणि ऋषी येतात आणि शिव व गंगेला इथेच राहण्याची विनंती करतात, आणि गुरू सिंह राशीत प्रवेश करेल तेव्हा तेव्हा स्वतः येण्याचे वचन देव देतात. शिव आणि गंगा राहतात. नदी गौतमी म्हणून, आणि लिंग त्र्यंबक म्हणून ओळखले जाऊ लागते.

गंगा ब्रह्मगिरीवरून एका उंबराच्या फांद्यांतून, गंगाद्वार नावाच्या ठिकाणी, खाली उतरते. विरोधक ऋषी येतात तेव्हा ती नाहीशी होते, आणि आकाशवाणी त्यांना प्रायश्चित्त करून गौतमांच्या मार्गदर्शनाखाली पर्वताला प्रदक्षिणा घालायला सांगते. ते तसे करतात. नदीच्या परवानगीने गौतम गंगाद्वाराच्या खाली कुशावर्त नावाचा खड्डा तयार करतात, आणि नदी त्यातून वाहू लागते. गौतम आणि ऋषींचा समेट होतो.

लिंगाचे नाव, ब्रह्मगिरीवर उगम पावणारी गौतमी, कुशावर्त, आणि गुरू सिंह राशीत असताना नदीकाठी होणारा मेळा — या सगळ्यांचे स्पष्टीकरण ही कथा देते.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “दुसऱ्या कल्पातील गौतमांचा शाप” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 24.1–33 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org
  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 25.1–58 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org
  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 26.1–57 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org
  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 27.1–22 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org
यात सांगितले आहे: शिव पुराण, कोटिरुद्र संहिता 27.23–47 (ग्रंथ ज्याला वेगळ्या कल्पातील म्हणतो असे पाठांतर)

दुसऱ्या कल्पातील गौतमांचा शाप

समेटानंतर लगेचच शिव पुराण दुसरा शेवट देते, जो ते दुसऱ्या कल्पातील म्हणते. गौतमांचे धान्य खाण्यासाठी ऋषी स्वतःच एक मायावी गाय निर्माण करतात; गौतमांनी गवताच्या काडीने मारल्यावर ती मरते, आणि ते त्यांच्यावर आरोप करतात. या वेळी गौतम त्यांना शाप देतात: ते वेदांपासून आणि शिवोपासनेपासून दूर जातील, त्यांचे वंशज शैव नसतील, आणि ते चांडाळ म्हणून पुन्हा जन्मतील. शिवाच्या विधींपासून वंचित होऊन ते कांचीत स्थायिक होतात, तर गौतम आपल्या आश्रमात परततात.

हे वर्णन वाचा

शिव पुराण समेट हाच एकमेव शेवट म्हणून सोडत नाही. तो सांगितल्यानंतर लगेचच कथाकार सूत एक पाठांतर देतात, जे त्यांच्या म्हणण्यानुसार वेगळ्या कल्पातील आहे.

सुरुवात ओळखीची आहे. दुष्काळात गौतम वरुणाची तपश्चर्या करून पाणी आणि धान्य निर्माण करतात, आणि ऋषी त्यावर जगतात. त्यांच्या पत्नींना गौतमांचा राग येतो. पण इथे गणेशाशिवाय, स्वतः ब्राह्मणच कृती करतात: ते एक मायावी गाय निर्माण करतात, जी गौतमांचे धान्य खाते. गौतम तिला गवताच्या काडीने मारतात, ती मरते, आणि ऋषी त्यांच्यावर गोहत्येचा आरोप करतात.

या वेळी गौतम नमते घेत नाहीत. संतापून ते त्यांना शाप देतात. ते वेदांपासून दूर जातील आणि शिवमार्गावरील त्यांची श्रद्धा नष्ट होईल. ते कपाळाला माती फासतील, शिवाला इतर देवांच्या केवळ बरोबरीचा मानतील, आणि त्यांच्या उपासनेत त्यांना रस राहणार नाही. त्यांचे वंशज शैव नसतील, आणि ते स्वतः पीडित चांडाळ म्हणून पुन्हा जन्मतील.

गौतम आपल्या आश्रमात परत जातात आणि शिवाचे विधी पुन्हा सुरू करतात. शापित ऋषी कांचीत स्थायिक होतात — अनुवादकाची टीप ती विष्णुकांची असल्याचे सांगते — शिवोपासनेपासून वंचित, आणि त्यांचे पुत्रही या बहिष्कारात सहभागी होतात; ग्रंथ म्हणतो, कलियुगात ते धूर्त होतील.

हे दोन्ही शेवट एकाच घटनेचे वर्णन करू शकत नाहीत. पहिल्यात आकाशवाणीमुळे ऋषी नम्र होतात, गौतमांच्या मार्गदर्शनाखाली पर्वताला प्रदक्षिणा घालतात आणि त्यांच्याशी त्यांचा समेट होतो; या दुसऱ्यात गौतम फसवणुकीला शापाने उत्तर देतात आणि ऋषींना शैव परिघातून बाहेर काढले जाते. त्यांना वेगवेगळ्या कल्पांतील ठरवण्यापलीकडे पुराण त्यांच्यात निवड करत नाही, आणि अध्यायाचा शेवट गौतमी नदी आणि त्र्यंबक ज्योतिर्लिंग हे दोन्ही कथांचे विषय असल्याचे सांगून करते.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “गौतम, गाय आणि थांबलेली गंगा” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 27.23–49 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org

एका मिनिटात

त्र्यंबकेश्वर का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. त्र्यंबकेश्वर हे शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे; त्यांचा क्रम ठरवणाऱ्या गणना-श्लोकात ते दहावे आहे.

    2 स्रोत यासाठी: त्र्यंबकेश्वर हे शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे; त्यांचा क्रम ठरवणाऱ्या
    • स्तोत्र: Dvādaśa Jyotirliṅgāni, vv. 1–3 — the enumerative shloka beginning Saurāṣṭre Somanāthaṃ ca greenmesg.org
    • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 26.54 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org

  2. इथल्या ज्योतिर्लिंगाला ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांचे प्रतीक असलेली तीन मुखे आहेत.

    स्रोत यासाठी: इथल्या ज्योतिर्लिंगाला ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांचे प्रतीक असलेली तीन मुखे आहेत
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, home page trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. मंदिर ब्रह्मगिरीच्या पायथ्याशी, गोदावरीच्या उगमाजवळ आहे; गौतम ऋषींच्या विनंतीवरून गंगा तिथे गौतमी म्हणून कशी अवतरली, हे शिव पुराण सांगते.

    2 स्रोत यासाठी: मंदिर ब्रह्मगिरीच्या पायथ्याशी, गोदावरीच्या उगमाजवळ आहे; गौतम ऋषींच्या विनंतीवरू
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 26.16–50 and 27.3–6 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org

  4. सध्याचे मंदिर पेशवे बाळाजी बाजीराव यांनी जुन्या मंदिराच्या जागी बांधले आणि ते महाशिवरात्रीला, 16 फेब्रुवारी 1756 रोजी, खुले झाले.

    स्रोत यासाठी: सध्याचे मंदिर पेशवे बाळाजी बाजीराव यांनी जुन्या मंदिराच्या जागी बांधले आणि ते मह
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

नागर

नागर, पण याची अद्याप पुष्टी झालेली नाही: 1756 च्या इमारतीचा कोणताही प्रकाशित स्थापत्य-अभ्यास आढळलेला नाही. देवस्थान बांधणाऱ्याचे नाव आणि खुले होण्याची तारीख देते, पण शैली, साहित्य किंवा मोजमापे देत नाही; यासाठी स्वाभाविक सरकारी स्रोत असलेले नाशिक जिल्हा गॅझेटियर अद्याप वाचलेले नाही.

  • गर्भगृह

    तीन मुखांचे ज्योतिर्लिंग

    गाभाऱ्यातील ज्योतिर्लिंग, ज्याचे वर्णन देवस्थान ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांचे प्रतीक असलेली तीन मुखे असलेले असे करते.

  • तपशील

    ब्रह्मगिरीवरच्या पायऱ्या

    लालचंद शेठ यांच्या देणगीतून बांधलेल्या, ब्रह्मगिरीच्या उत्तर बाजूच्या पायऱ्या, ज्या शिव पुराणाने गौतमांच्या तपश्चर्येचे स्थान ठरवलेल्या टेकडीवर चढतात.

    ब्रह्मगिरीच्या उत्तर बाजूच्या पायऱ्या (अंदाजे): 400 steps
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  • मंदिराचे कुंड

    कुशावर्त

    नदी त्यातून वाहावी म्हणून गौतमांनी गंगाद्वाराच्या खाली तयार केलेले, असे शिव पुराण सांगते ते तीर्थ, ज्याला ते प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र म्हणते (कोटिरुद्र संहिता 27.19–21).

  • पवित्र जल

    कुशावर्त

    शिव पुराण, कोटिरुद्र संहिता 27.19–21: नदीच्या परवानगीने गौतमांनी ब्रह्मगिरीवरील गंगाद्वाराच्या खाली तयार केलेले.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

दर्शन5:30 am – 9:00 pm
सकाळची पूजा (ब्रह्मा)7:00 am – 8:30 am
दुपारची पूजा (महादेव)देवस्थानाच्या पानावर संध्याकाळची विष्णू पूजाही दिली आहे, पण तिच्यापुढे सकाळची वेळ छापली आहे; पुष्टी होईपर्यंत ती नोंद इथे वगळली आहे.10:45 am – 12:30 pm

त्याच दिवशी खात्री करा. उत्सवाच्या दिवशी आणि पूर्वसूचनेशिवाय वेळा बदलतात.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

तिथे कसे पोहोचाल

  • रस्त्याने: नाशिक · सुमारे 28 किमीदेवस्थानानुसार हे गाव नाशिकपासून साधारण 28 किमीवर, ब्रह्मगिरीच्या पायथ्याशी आहे.
  • रेल्वेने: नाशिक रोड
  • विमानाने: नाशिक (ओझर) विमानतळ

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 422212 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

सेवा

आम्ही तपासले तेव्हा मंदिराने प्रसिद्ध केलेले दर. ते बदलतात; मंदिराचे बुकिंग संकेतस्थळ अंतिम.

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • महाशिवरात्री

    माघ

    त्र्यंबकराजांची पालखी गावातून मिरवणुकीने नेली जाते, आणि रात्री 10 ते 12 कीर्तन होते. देवस्थान हा उत्सव माघात नोंदवते; सध्याचे मंदिर 1756 मध्ये याच दिवशी खुले झाले.

  • सिंहस्थ (गुरू सिंह राशीत)

    शिव पुराणात देव गुरू सिंह राशीत प्रवेश करेल तेव्हा तेव्हा गौतमीकाठी येण्याचे वचन देतात, आणि गुरू तिथे असेपर्यंत नद्या आणि तीर्थक्षेत्रे तिच्या काठी एकत्र येतात.

  • संत निवृत्तिनाथ यात्रा

    इथे समाधी घेतलेले, संत ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू संत निवृत्तिनाथ यांच्या पुण्यतिथीला लाखो वारकरी त्र्यंबकेश्वरला जमतात.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. गंगा गौतमी म्हणून अवतरते आणि शिव त्र्यंबक म्हणून राहतात

    शिव पुराणातील वृत्तांत. शिव गंगेला कलियुगापर्यंत राहायला सांगतात; हा प्रसंग स्वतः कोणत्या युगात घडला, हे पुराण सांगत नाही.

    स्रोत यासाठी: गंगा गौतमी म्हणून अवतरते आणि शिव त्र्यंबक म्हणून राहतात
    • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 26.21–54 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. 1756

    सध्याचे मंदिर खुले झाले

    तिसरे पेशवे बाळाजी बाजीराव (कार्यकाळ 1740–1760) यांनी जुन्या मंदिराच्या जागी बांधले, आणि शुक्रवार 16 फेब्रुवारी 1756, महाशिवरात्रीला, सनई, चौघडा, भेरी, तुतारी आणि रणशिंगाच्या निनादात औपचारिकरीत्या खुले केले.

    स्रोत यासाठी: सध्याचे मंदिर खुले झाले
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. 1954

    देवस्थानाची सार्वजनिक विश्वस्त संस्था म्हणून नोंदणी

    संस्थानाची सार्वजनिक विश्वस्त नोंदणी कायद्याखाली नोंदणी झाली (सार्वजनिक विश्वस्त क्र. A-405).

    स्रोत यासाठी: देवस्थानाची सार्वजनिक विश्वस्त संस्था म्हणून नोंदणी
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. 1995

    विश्वस्त मंडळाची स्थापना

    देवस्थानाचे सध्याचे विश्वस्त मंडळ स्थापन झाले.

    स्रोत यासाठी: विश्वस्त मंडळाची स्थापना
    • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • Viewpoint

    ब्रह्मगिरी

    गावाच्या वरची टेकडी — देवस्थानानुसार सुमारे 3,000 फूट — जिथे शिव पुराण गौतमांची तपश्चर्या आणि गंगावतरण घडल्याचे सांगते. तिचा किल्ला मराठ्यांनी 1742 मध्ये निजामाकडून घेतला आणि 1818 मध्ये तो ब्रिटिशांकडे गेला.

  • ठिकाण

    कुशावर्त

    गंगा त्यातून वाहावी म्हणून गौतमांनी गंगाद्वाराच्या खाली तयार केलेले, असे शिव पुराण सांगते ते तीर्थ.

  • मंदिर

    संत निवृत्तिनाथांची समाधी

    देवस्थानानुसार संत ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू संत निवृत्तिनाथ यांनी जिथे समाधी घेतली ते ठिकाण; त्यांच्या पुण्यतिथीच्या वारकरी यात्रेचे केंद्र.

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • पुराण: Shiva Purana, Kotirudra Samhita 24–27 (J. L. Shastri trans., 1950) wisdomlib.org
  • स्तोत्र: Dvādaśa Jyotirliṅgāni, vv. 1–3 — the enumerative shloka beginning Saurāṣṭre Somanāthaṃ ca greenmesg.org
  • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, home page trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, History trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, Daily Programme trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shri Trimbakeshwar Devasthan Trust, Festivals trimbakeshwartrust.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “त्र्यंबकेश्वर”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/trimbakeshwar (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो