शबरीमला श्री धर्मशास्ता मंदिर

Sabarimala Sree Dharma Sastha Temple

ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം

अय्यप्पा · धर्मशास्ता, मणिकंठन

नैष्ठिक ब्रह्मचारी — शाश्वत ब्रह्मचर्याच्या अवस्थेत

सन्निधानम, शबरीमला, पत्तनंतिट्टा जिल्हा, केरळ

केरळ पर्यटन विभाग याचे वर्णन जगातील सर्वात मोठ्या वार्षिक तीर्थस्थळांपैकी एक असे करतो, आणि दरवर्षी 10 ते 15 दशलक्ष यात्रेकरूंचा अंदाज देतो.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

हंगाम
मुख्य हंगाम: नोव्हें. – जाने.मंदिर फक्त मंडल-मकरविळक्कु हंगामात, प्रत्येक मल्याळम महिन्याच्या पहिल्या पाच दिवसांत, विशु, ओणम आणि इतर प्रसंगी उघडते (केरळ पर्यटन विभाग).तारखा आणि सावधानता
उघडे असण्याच्या दिवशीच्या वेळा
  • 3:00 am – 11:00 pm · गाभारा खुला (उघडण्याच्या दिवशी)
दर्शनाच्या वेळा स्वतंत्रपणे प्रसिद्ध केलेल्या नाहीत.
काय परिधान करावे
केरळ पर्यटन विभागाच्या नोंदीनुसार मंडल व्रतम पाळणारे यात्रेकरू विरक्तीचे चिन्ह म्हणून काळे कपडे घालतात, पुजारी किंवा गुरुस्वामींकडून मिळालेली माळ धारण करतात, आणि 41 दिवसांत केस कापत नाहीत, दाढी करत नाहीत किंवा नखे काढत नाहीत. सर्वसाधारण दर्शनार्थींसाठी वेशभूषेचा नियम कोणत्याही अधिकृत पानावर सापडला नाही.
स्त्रियांसाठी
केरळ पर्यटन विभागाचा लेख सांगतो की मंदिर "प्रजननक्षम वयात नसलेल्या" स्त्रियांसाठी खुले आहे. सर्वोच्च न्यायालयाच्या 28 सप्टेंबर 2018 च्या निकालाने (4:1) 10 ते 50 वयोगटातील स्त्रियांवरील बंदी असंवैधानिक ठरवली; त्या निकालाचा फेरविचार प्रलंबित आहे, आणि त्याच्याकडे सोपवलेल्या प्रश्नांवर नऊ न्यायाधीशांच्या खंडपीठाने 14 मे 2026 रोजी आपला आदेश राखून ठेवला आहे. प्रवासापूर्वी सध्याची कायदेशीर स्थिती तपासून घ्या.
चालणे आणि सोय
वाहने पंपा येथे थांबतात; मंदिरापर्यंत नीलिमलामार्गे सुमारे 5 km ची चढणीची पायवाट, आणि मग अठरा पायऱ्या (केरळ पर्यटन विभाग). डोली किंवा सहाय्यित प्रवेशाविषयी कोणतीही अधिकृत माहिती सापडली नाही.
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: चेंगन्नूरहवाई: कोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ

अजून निश्चित नाही: फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

कुटुंबासाठी सूचना: या कथेत हिंसा किंवा मृत्यू आहे.
यात सांगितले आहे: केरळ पर्यटन विभागाने (केरळ सरकार) प्रकाशित केलेली शबरीमलाची परंपरा

मणिकंठन, महिषी आणि वाघिणीचे दूध

महिषासुर या रेड्यारूपी दैत्याची बहीण महिषी, दुर्गेने आपल्या भावाचा वध केल्यानंतर देवांचा सूड घेऊ इच्छिते. ती कठोर तपश्चर्या करून ब्रह्मदेवाकडून वर मिळवते: फक्त विष्णू आणि शिव यांच्यापासून जन्मलेले अपत्यच तिचा वध करू शकेल. त्या वराच्या संरक्षणाखाली ती विनाश पसरवते, आणि देव मदतीसाठी विष्णूकडे जातात.

उत्तर वरातच दडलेले आहे. विष्णू मोहिनी — मोहिनी घालणारी स्त्री — हे रूप घेतो आणि शिवापासून एका अपत्याला जन्म देतो. हे अपत्य पंडळमचा राजा आणि शिवभक्त राजशेखर याच्या देखरेखीखाली वाढायचे असते.

बाळाला जंगलात ठेवले जाते, आणि शिकारीला गेलेल्या राजशेखराला ते सापडते. राजा निपुत्रिक असतो. तो मुलाला पंडळमच्या राजवाड्यात घेऊन येतो आणि त्याच्या गळ्यात बांधलेल्या मणी — घंटेवरून — त्याचे नाव मणिकंठन ठेवतो. पुढे राजा-राणीला स्वतःचा पुत्र होतो, पण मणिकंठनमुळेच कुटुंबाला भाग्य लाभले असे मानणारा राजा त्यालाच वारस म्हणून निवडतो.

सिंहासन स्वतःसाठी हवे असलेला एक मंत्री राणीचे मन वळवतो; तो तिला सांगतो की तिच्या स्वतःच्या रक्ताचे अपत्यच कायदेशीर वारस होऊ शकते. राणी आजारी असल्याचे सोंग करते. मंत्र्याच्या प्रभावाखालील तिचा वैद्य वाघिणीचे दूध हाच एकमेव उपाय असल्याचे सांगतो — मणिकंठनला जंगलात पाठवून मारले जावे यासाठी रचलेले काम. आधी राजाचे सैनिक पाठवले जातात आणि ते अपयशी ठरतात.

अजून लहान असलेला मणिकंठन स्वतः पुढे येतो. तो राजाला आपल्याला जाऊ देण्यासाठी राजी करतो आणि शिवाच्या भूतगणांच्या देखरेखीखाली निघतो. तो आधी दुधासाठी जात नाही: तो देवलोकात जातो, महिषीशी सामना करतो आणि तिला पृथ्वीवर फेकून देतो. दीर्घ युद्धानंतर तो तिच्या छातीवर उभा राहून नाचतो, आणि पृथ्वी व देवलोक हादरतात. महिषी त्याला शिव आणि विष्णूचा पुत्र म्हणून ओळखते, आणि मरते.

मग शिव प्रकट होतो, मणिकंठनला त्याचे कार्य पूर्ण झाल्याचे सांगतो, आणि दुधासाठी इंद्राच्या मदतीचे वचन देतो. इंद्र वाघाच्या रूपात येतो, आणि देवस्त्रिया वाघिणींच्या रूपात; मणिकंठन वाघावर बसून, मागे वाघिणींना घेऊन, पंडळमला परततो. राजा पाहत असताना एक संत मुलाचे खरे स्वरूप उघड करतो.

अय्यप्पा राजाला सांगतो की पृथ्वीवरील त्याचे कार्य संपले आहे आणि तो देवलोकात परतणार आहे, पण त्यापूर्वी तो राजाला एक इच्छा पूर्ण करण्याचे वरदान देतो. राजा त्याला मंदिरासाठी जागा निवडायला सांगतो. अय्यप्पा बाण सोडतो; तो शबरी डोंगरावर पडतो, आणि आपले मंदिर तिथे उभे राहील असे तो घोषित करतो. राजशेखराच्या आश्रयाखाली शबरीमला येथे श्री धर्मशास्ता मंदिर बांधले जाते.

ही कथा मंदिराचे स्थान, पंडळम राजघराण्याशी त्याचे नाते — ज्या घराण्याचे वलिय कोयिक्कल येथील मंदिर आजही मकरविळक्कुसाठी पवित्र अलंकार, तिरुवाभरणम, मंदिराकडे पाठवते — आणि देवतेची मणिकंठन व धर्मशास्ता ही नावे यांचे स्पष्टीकरण देते.

हे वर्णन कुठून आले

  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Mythology" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Rituals" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Pilgrimage Season" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
यात सांगितले आहे: केरळ पर्यटन विभागाने (केरळ सरकार) प्रकाशित केलेली शबरीमला यात्रेची परंपरा

वावर आणि एरुमेलीतील नृत्य

पारंपरिक मार्गावर यात्रेकरू एरुमेली येथे थांबतात; तिथे ते धर्मशास्ता मंदिरात आणि वावर — अय्यप्पाचा जिवलग मित्र म्हणून स्मरला जाणारा एक मुस्लीम योद्धा — याला समर्पित मशिदीत प्रार्थना करतात. धनु महिन्याच्या 27 तारखेला अंबलप्पुळा आणि आलंगाड येथील दोन गट पेट्टा तुळ्ळल करतात — भस्म आणि चंदनाची पूड लावून, बाण आणि पाने घेऊन नृत्य; फक्त अंबलप्पुळाचा गटच वावर मशिदीत प्रवेश करतो. केरळ पर्यटन विभाग या विधीचे दोन अर्थ नोंदवतो: अय्यप्पाचा महिषीवरील विजय, आणि वावरच्या माध्यमातून धार्मिक सलोखा.

हे वर्णन वाचा

शबरीमलाची यात्रा शबरीमलापासून सुरू होत नाही. पारंपरिक वनमार्गाने जाणाऱ्या यात्रेकरूंसाठी पहिल्या मोठ्या थांब्यांपैकी एक म्हणजे कोट्टायमच्या आग्नेयेला सुमारे 56 km वरील एरुमेली; तिथे ते धर्मशास्ता मंदिरात आणि वावर स्वामींना समर्पित मशिदीत, दोन्हीकडे प्रार्थना करतात.

केरळ पर्यटन विभागाने नोंदवलेल्या कथनानुसार वावर हा एक मुस्लीम योद्धा आणि अय्यप्पाचा जिवलग मित्र आहे. यात्रेतील त्याचे स्थान एका विधीने अधोरेखित होते — पेट्टा तुळ्ळल — जो मल्याळम धनु महिन्यात (डिसेंबर–जानेवारी) चालतो.

धनु महिन्याच्या 27 तारखेच्या सकाळी अंबलप्पुळाचा एक गट पेट्टा तुळ्ळल करतो. दुपारी आलंगाडचा गट त्यामागून येतो. नर्तक अंगाला चंदनाची पूड आणि भस्म लावतात, नारिंगी बोरांची पाने आणि पानांचा मुकुट घालतात, बाण घेतात, आणि नाचताना खांद्यावर आडव्या काठीला भाज्यांचे गाठोडे तोलून धरतात. केरळ पर्यटन विभागाच्या लेखात यात्रेकरू लाकडी फांद्या घेऊन नाचत असल्याचे वर्णन आहे.

दोन्ही गट एकसारखे करत नाहीत. अंबलप्पुळाचा गट सन्निधानमकडे पुढे जाण्यापूर्वी वावर मशिदीत प्रवेश करतो; आलंगाडचा गट करत नाही.

केरळ पर्यटन विभाग या विधीला दोन अर्थ जोडतो. एक अर्थ त्याला अय्यप्पाच्या महिषी राक्षसीवरील विजयाचे पुनर्नाट्य मानतो. दुसरा तो वावरच्या माध्यमातून वाचतो — अय्यप्पाचे भक्त आणि वावरची मशीद यांच्यातील धार्मिक सलोख्याची खूण म्हणून.

हिंदू डोंगरमंदिराच्या वाटेवर एरुमेलीतील मशीद यात्रेचा थांबा का आहे, आणि अंबलप्पुळा व आलंगाडचे गट एकाच दिवशी उपासनेचे वेगवेगळे क्रम का पाळतात, याचे स्पष्टीकरण हा प्रसंग देतो. मंदिरात येणाऱ्यांवर जाती किंवा धर्माचे कोणतेही निर्बंध नाहीत, असे केरळ पर्यटन विभागाचा लेख सांगतो.

वावर आणि अय्यप्पा यांची भेट कशी झाली याच्या सविस्तर कथेचा लिखित स्रोत आम्हाला अजून सापडलेला नाही, म्हणून ती इथे सांगितलेली नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Rituals" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), article "Sabarimala pilgrim centre" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

शबरीमला श्री धर्मशास्ता मंदिर का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. केरळ पर्यटन विभाग याचे वर्णन जगातील सर्वात मोठ्या वार्षिक तीर्थस्थळांपैकी एक असे करतो, आणि दरवर्षी 10 ते 15 दशलक्ष यात्रेकरूंचा अंदाज देतो.

    स्रोत यासाठी: केरळ पर्यटन विभाग याचे वर्णन जगातील सर्वात मोठ्या वार्षिक तीर्थस्थळांपैकी एक असे
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "About Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. यात्रेपूर्वी यात्रेकरू 41 दिवसांचे व्रतम पाळतात, आणि अठरा पवित्र पायऱ्या — पदिनेट्टांपडी — चढण्यासाठी त्यांनी इरुमुडी केट्टु बरोबर घेणे आवश्यक असते.

    2 स्रोत यासाठी: यात्रेपूर्वी यात्रेकरू 41 दिवसांचे व्रतम पाळतात, आणि अठरा पवित्र पायऱ्या — पदिने
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Rituals" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "About Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. मंदिर वर्षभर नव्हे, तर ठरावीक हंगामांतच उघडते — मंडल-मकरविळक्कु हंगाम, प्रत्येक मल्याळम महिन्याचे पहिले पाच दिवस, विशु आणि ओणम.

    2 स्रोत यासाठी: मंदिर वर्षभर नव्हे, तर ठरावीक हंगामांतच उघडते — मंडल-मकरविळक्कु हंगाम, प्रत्येक
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Pilgrimage Season" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), article "Sabarimala pilgrim centre" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. सप्टेंबर 2018 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने 4:1 बहुमताने 10 ते 50 वयोगटातील स्त्रियांवरील बंदी असंवैधानिक ठरवली; त्या निकालाचा फेरविचार 2019 मध्ये नऊ न्यायाधीशांच्या खंडपीठाकडे सोपवला गेला, त्याची सुनावणी 2026 मध्ये झाली, आणि खंडपीठाने 14 मे 2026 रोजी आपला आदेश राखून ठेवला.

    3 स्रोत यासाठी: सप्टेंबर 2018 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने 4:1 बहुमताने 10 ते 50 वयोगटातील स्त्रिय
    • वृत्तपत्र: LiveLaw, "Sabarimala: Devotion Cannot Be Subjected To Gender Discrimination, SC Allows Women Entry By 4:1 Majority; Lone Woman In The Bench Dissents", 28 September 2018 livelaw.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: The Federal, "Nine judges to rule on where religious freedom ends and women's rights begin", 14 May 2026 thefederal.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: Kerala Kaumudi, "Sabarimala women's entry verdict likely by first week of October", 12 August 2026 keralakaumudi.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

केरळ

केरळ पर्यटन विभाग गाभाऱ्याच्या चार सोनेरी कळसांच्या, सोन्याचा मुलामा दिलेल्या छपराचे, आणि त्याच्या दोन्ही बाजूंच्या दोन मंडपांचे व बलिक्कल्पुराचे वर्णन करतो, पण स्थापत्यशैलीचे नाव देत नाही.

  • तपशील

    पदिनेट्टांपडी — अठरा पायऱ्या

    मंदिराकडे जाणाऱ्या अठरा पवित्र पायऱ्या; केरळ पर्यटन विभागाच्या शबरीमला संकेतस्थळानुसार पंचधातूने मढवलेल्या (त्याचा लेख त्या सोन्याने मढवलेल्या असल्याचे सांगतो).

    पदिनेट्टांपडी: 18 steps
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "About Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Temples of Kerala, "Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), article "Sabarimala pilgrim centre" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  • गर्भगृहावरील शिखर

    सोन्याचा मुलामा दिलेले गाभाऱ्याचे छप्पर

    चार सोनेरी कळसांसह गाभाऱ्याचे सोन्याचा मुलामा दिलेले छप्पर; शंकूच्या आकाराचे छप्पर आणि सोपानम (गाभाऱ्याच्या पायऱ्या) सोन्याने मढवलेले आहेत.

  • ध्वजस्तंभ

    ध्वजस्तंभ

    1969 मध्ये बसवलेला ध्वजम (ध्वजस्तंभ).

    1969

  • बलिपीठ

    बलिक्कल्पुरा

    मुख्य बलिशिलेची खोली, जिच्यात वेदी आहे; गाभाऱ्याच्या दोन्ही बाजूंच्या दोन मंडपांशेजारी.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

गाभारा खुला (उघडण्याच्या दिवशी)हरिवरासनमनंतर बंद होतो. केरळ पर्यटन विभागानुसार; मंदिर फक्त ठरावीक दिवशीच उघडते.3:00 am – 11:00 pm

त्याच दिवशी खात्री करा. उत्सवाच्या दिवशी आणि पूर्वसूचनेशिवाय वेळा बदलतात. या वेळा मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून घेतलेल्या नाहीत.

जाण्यापूर्वी

  • वेशभूषा: केरळ पर्यटन विभागाच्या नोंदीनुसार मंडल व्रतम पाळणारे यात्रेकरू विरक्तीचे चिन्ह म्हणून काळे कपडे घालतात, पुजारी किंवा गुरुस्वामींकडून मिळालेली माळ धारण करतात, आणि 41 दिवसांत केस कापत नाहीत, दाढी करत नाहीत किंवा नखे काढत नाहीत. सर्वसाधारण दर्शनार्थींसाठी वेशभूषेचा नियम कोणत्याही अधिकृत पानावर सापडला नाही.
  • प्रवेश: सर्व धर्मांच्या भाविकांना प्रवेश (अजून पडताळलेले नाही)
  • त्रावणकोर देवस्वम बोर्ड: "शबरीमलाला भेट देणाऱ्या सर्व यात्रेकरूंसाठी Virtual-q चे ऑनलाइन आरक्षण अनिवार्य आहे."
  • इरुमुडी केट्टु नसलेल्या कोणत्याही भाविकाला अठरा पवित्र पायऱ्या चढण्याची परवानगी नाही (केरळ पर्यटन विभाग, विधी).
  • मंदिरात जाती किंवा धर्माचे कोणतेही निर्बंध नाहीत, असे केरळ पर्यटन विभागाचा लेख सांगतो.
  • केरळ पर्यटन विभागाचा लेख सांगतो की मंदिर "प्रजननक्षम वयात नसलेल्या" स्त्रियांसाठी खुले आहे. सर्वोच्च न्यायालयाच्या 28 सप्टेंबर 2018 च्या निकालाने (4:1) 10 ते 50 वयोगटातील स्त्रियांवरील बंदी असंवैधानिक ठरवली; त्या निकालाचा फेरविचार प्रलंबित आहे, आणि त्याच्याकडे सोपवलेल्या प्रश्नांवर नऊ न्यायाधीशांच्या खंडपीठाने 14 मे 2026 रोजी आपला आदेश राखून ठेवला आहे. प्रवासापूर्वी सध्याची कायदेशीर स्थिती तपासून घ्या.
  • मंदिर फक्त मंडल-मकरविळक्कु हंगामात, प्रत्येक मल्याळम महिन्याच्या पहिल्या पाच दिवसांत, विशु, ओणम आणि इतर प्रसंगी उघडते (केरळ पर्यटन विभाग).

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

व्हीलचेअर: व्हीलचेअरची सोय नाही

वाहने पंपा येथे थांबतात; मंदिरापर्यंत नीलिमलामार्गे सुमारे 5 km ची चढणीची पायवाट, आणि मग अठरा पायऱ्या (केरळ पर्यटन विभाग). डोली किंवा सहाय्यित प्रवेशाविषयी कोणतीही अधिकृत माहिती सापडली नाही.

गर्दी: वृश्चिकम महिन्याच्या पहिल्या तारखेपासून धनु महिन्याच्या अकराव्या तारखेपर्यंतचे (साधारण नोव्हेंबरच्या मध्यापासून डिसेंबरच्या अखेरीपर्यंत) मंडल हंगामाचे 41 दिवस हा यात्रेचा सर्वाधिक गर्दीचा काळ असतो, आणि जानेवारीच्या मध्यात मकरविळक्कुने हंगाम संपतो.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: कोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ · सुमारे 154 किमीकेरळ पर्यटन विभाग तिरुवनंतपुरम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ 170 km असल्याचेही सांगतो (केरळ पर्यटन विभागाचे आणखी एक पान सुमारे 180 km सांगते).
  • रेल्वेने: चेंगन्नूर · सुमारे 85 किमीकेरळ पर्यटन विभागानुसार स्टेशनवरून KSRTC बसेस आणि टॅक्सी. केरळ पर्यटन विभागाचे आणखी एक पान सुमारे 102 km वरील तिरुवल्लाचे नाव घेते.
  • रस्त्याने: पंपावाहने फक्त डोंगराच्या पायथ्याशी, मंदिरापासून सुमारे 5 km वर असलेल्या पंपापर्यंतच जातात.
  • पायी: पंपा ते सन्निधानमनीलिमला, अप्पाचिमेडु, शबरीपीठम आणि शरंकुत्ती मार्गे चढणीची पायवाट. एरुमेलीहून जाणारा पारंपरिक वनमार्ग एकूण सुमारे 61 km आहे.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 689713 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

यात्रेचे मुख्य महिने

ठळक केलेले महिने हा मंदिराचे स्रोत दाखवतात तो हंगाम आहे. उघडण्याचे आणि बंद होण्याचे नेमके दिवस दर वर्षी बदलतात — बुकिंगपूर्वी तारखा तपासा.

  • जाने. — शिफारस केलेले
  • फेब्रु.
  • मार्च
  • एप्रि.
  • मे
  • जून
  • जुलै
  • ऑग.
  • सप्टें.
  • ऑक्टो.
  • नोव्हें. — शिफारस केलेले
  • डिसें. — शिफारस केलेले

सेवा

  • नेय्याभिषेकमसकाळच्या पूजेच्या वेळापत्रकात नोंदवलेले; इरुमुडीत आणलेले तूप.
  • Virtual-Q दर्शन आरक्षणत्रावणकोर देवस्वम बोर्डानुसार अनिवार्य.बुक करा

आम्ही तपासले तेव्हा मंदिराने प्रसिद्ध केलेले दर. ते बदलतात; मंदिराचे बुकिंग संकेतस्थळ अंतिम.

दर्शनाचा क्रम

  1. 1

    Pamba river and the Ganapati temple at Pamba

    Bathe in the Pamba river and pray at the Ganapati temple before the climb.

    इथेच का: पंपा म्हणजे डोंगराचा पायथा आणि रस्त्याचा शेवट; चढण इथून सुरू होते.

  2. 2

    Saramkuthi

    First-time pilgrims (kanni ayyappan) leave wooden arrows here.

    इथेच का: नीलिमलाच्या चढणीवरील शेवटचा थांबा, अठरा पायऱ्यांच्या सुमारे पंधरा मिनिटे चालण्याच्या अंतरावर खाली.

  3. 3

    Pathinettampadi · പതിനെട്ടാംപടി

    Climb the eighteen sacred steps carrying the irumudi kettu on the head.

    इथेच का: इरुमुडी वाहणाऱ्या यात्रेकरूंसाठी गाभाऱ्याकडे जाण्याचा हा एकमेव मार्ग आहे; इरुमुडीशिवाय कोणीही त्या चढू शकत नाही.

  4. 4

    Sreekovil of Ayyappa (Sannidhanam)

    Darshan of Ayyappa; the ghee carried in the irumudi coconut is offered for neyyabhishekam.

    इथेच का: यात्रेचे ध्येय; इरुमुडीचे अर्पण गाभाऱ्यात पूर्ण होते.

उत्सव

  • मंडल पूजामंडल कालम

    Nov–Dec · वृश्चिकम 1 ते धनु 11 (मल्याळम) · 41 दिवस

    41 दिवसांचा मंडल हंगाम; केरळ पर्यटन विभाग त्याला शबरीमलाचा सर्वात महत्त्वाचा यात्रा-हंगाम म्हणतो. मंडल पूजेसाठी सुवर्ण वस्त्र, तंक अंकी, मूर्तीवर चढवले जाते आणि मग आरन्मुळाला परत नेले जाते.

  • मकरविळक्कु

    Mid-January · मकरम 1 (मकर संक्रांत)

    मुख्य हंगामाची सांगता. तिरुवाभरणम मिरवणूक तीन दिवस आधी पंडळम येथील वलिय कोयिक्कल मंदिरातून निघते आणि सुमारे 83 km प्रवास करून मंदिरात पोहोचते; संध्याकाळच्या दीपाराधनेपूर्वी अलंकार मूर्तीवर चढवले जातात, आणि पोन्नंबलमेडु येथे मकरज्योतीचा दिवा प्रज्वलित केला जातो.

  • एरुमेली पेट्टा तुळ्ळल

    January · धनु 27 (मल्याळम)

    अंबलप्पुळा आणि आलंगाडच्या गटांनी एरुमेली येथे केलेले विधिनृत्य; वावरशी आणि अय्यप्पाच्या महिषीवरील विजयाशी जोडलेले.

इथे दिसणाऱ्या प्रथा

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. अय्यप्पाचा बाण स्थान निवडतो; राजशेखर मंदिर बांधतो

    केरळ पर्यटन विभागाच्या पौराणिक कथनातील स्थापनेचा प्रसंग. हे कोणत्या युगात घडले हे केरळ पर्यटन विभागाचे कथन सांगत नाही.

    स्रोत यासाठी: अय्यप्पाचा बाण स्थान निवडतो; राजशेखर मंदिर बांधतो
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Mythology" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 1100–1199

    सर्वात जुने उल्लेख, पंडळम शिलालेखांत

    केरळ पर्यटन विभाग सांगतो की प्राचीन नोंदींत मंदिराचा उल्लेख नाही, आणि त्याचे सर्वात जुने उल्लेख 12 व्या शतकातील पंडळम घराण्याच्या शिलालेखांत आहेत. 20 व्या शतकात ते मोठे तीर्थक्षेत्र बनले.

    स्रोत यासाठी: सर्वात जुने उल्लेख, पंडळम शिलालेखांत
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "About Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. 1969

    ध्वजस्तंभ बसवला

    ध्वजम 1969 मध्ये बसवला गेला.

    स्रोत यासाठी: ध्वजस्तंभ बसवला
    • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Temples of Kerala, "Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. 2018

    स्त्रियांच्या प्रवेशाविषयी सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल

    28 सप्टेंबर 2018 रोजी पाच न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने 4:1 बहुमताने (सरन्यायाधीश दीपक मिश्रा, न्यायमूर्ती आर. एफ. नरीमन, ए. एम. खानविलकर आणि डी. वाय. चंद्रचूड; न्यायमूर्ती इंदू मल्होत्रा यांचे भिन्न मत) केरळ हिंदू सार्वजनिक उपासना स्थळे (प्रवेशाचे प्राधिकार) नियम, 1965 मधील नियम 3(b) रद्द केला; या नियमानुसार 10 ते 50 वयोगटातील स्त्रियांना मंदिरात प्रवेशबंदी होती.

    स्रोत यासाठी: स्त्रियांच्या प्रवेशाविषयी सर्वोच्च न्यायालयाचा निकाल
    • वृत्तपत्र: LiveLaw, "Sabarimala: Devotion Cannot Be Subjected To Gender Discrimination, SC Allows Women Entry By 4:1 Majority; Lone Woman In The Bench Dissents", 28 September 2018 livelaw.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. 2019

    फेरविचार मोठ्या खंडपीठाकडे

    14 नोव्हेंबर 2019 रोजी फेरविचार याचिकांची सुनावणी करणाऱ्या, सरन्यायाधीश रंजन गोगोई यांच्या अध्यक्षतेखालील पाच न्यायाधीशांच्या खंडपीठाने 3:2 बहुमताने उपासना स्थळी स्त्रियांशी होणाऱ्या भेदभावाविषयीचे व्यापक प्रश्न मोठ्या खंडपीठाकडे सोपवले; त्यासोबत मुस्लीम स्त्रियांचा मशिदी व दर्ग्यांतील प्रवेश आणि पारशी स्त्रियांचा अग्यारीतील अग्निस्थानापर्यंतचा प्रवेश यांविषयीचे प्रश्नही.

    स्रोत यासाठी: फेरविचार मोठ्या खंडपीठाकडे
    • वृत्तपत्र: The Federal, "Nine judges to rule on where religious freedom ends and women's rights begin", 14 May 2026 thefederal.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  5. 2026

    नऊ न्यायाधीशांचे खंडपीठ संदर्भ ऐकते आणि आदेश राखून ठेवते

    सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांच्या अध्यक्षतेखालील नऊ न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने 7 एप्रिल 2026 रोजी सुनावणी सुरू केली; केंद्र सरकारच्या लेखी निवेदनात निर्बंध कायम ठेवावा असा आग्रह होता. 16 दिवसांच्या सुनावणीनंतर खंडपीठाने 14 मे 2026 रोजी आपला आदेश राखून ठेवला. त्याची उत्तरे पाच न्यायाधीशांच्या खंडपीठाकडे परत जातील, जे फेरविचार याचिकांवर निर्णय घेईल. आमच्याकडील सर्वात अलीकडच्या वृत्ताच्या तारखेपर्यंत, 12 ऑगस्ट 2026 पर्यंत, कोणताही निकाल आलेला नव्हता.

    3 स्रोत यासाठी: नऊ न्यायाधीशांचे खंडपीठ संदर्भ ऐकते आणि आदेश राखून ठेवते
    • वृत्तपत्र: News On AIR (Prasar Bharati), "Supreme Court Constitution bench begins hearing on women entry at Sabarimala", 7 April 2026 newsonair.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: The Federal, "Nine judges to rule on where religious freedom ends and women's rights begin", 14 May 2026 thefederal.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: Kerala Kaumudi, "Sabarimala women's entry verdict likely by first week of October", 12 August 2026 keralakaumudi.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    एरुमेली धर्मशास्ता मंदिर आणि वावर मशीद

    पारंपरिक वनमार्गावरील पहिला मोठा थांबा, आणि पेट्टा तुळ्ळलचे ठिकाण.

  • घाट

    पंपा

    डोंगराच्या पायथ्याशी असलेली नदी आणि तळछावणी, जिथून चढण सुरू होते.

  • मंदिर

    वलिय कोयिक्कल मंदिर, पंडळम

    शबरीमलाकडे जाणाऱ्या तिरुवाभरणम मिरवणुकीचे प्रस्थानस्थान.

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "About Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Rituals" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Pilgrimage Season" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), article "Sabarimala pilgrim centre" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: LiveLaw, "Sabarimala: Devotion Cannot Be Subjected To Gender Discrimination, SC Allows Women Entry By 4:1 Majority; Lone Woman In The Bench Dissents", 28 September 2018 livelaw.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: The Federal, "Nine judges to rule on where religious freedom ends and women's rights begin", 14 May 2026 thefederal.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: Kerala Kaumudi, "Sabarimala women's entry verdict likely by first week of October", 12 August 2026 keralakaumudi.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Mythology" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "How to Reach" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Sabarimala microsite, "Pooja Schedule" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala), Temples of Kerala, "Sabarimala" keralatourism.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: News On AIR (Prasar Bharati), "Supreme Court Constitution bench begins hearing on women entry at Sabarimala", 7 April 2026 newsonair.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
या पानावर केलेल्या दुरुस्त्या (1)
  • 2026-10-09: changed “traditional” to “canonical”. A dated modern event reported by a dated documentary source; "traditional" presented it as folklore. No source disputes it.

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “शबरीमला श्री धर्मशास्ता मंदिर”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/sabarimala (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो