ಗಿರಿಜಾತ್ಮಜ ದೇವಾಲಯ, ಲೇಣ್ಯಾದ್ರಿ

ಪ್ರತಿ ಸಾಲೂ ಅದು ಯಾರಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಎಷ್ಟು ಖಚಿತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗುರುತುಗಳ ಅರ್ಥ

1. ಲೇಣ್ಯಾದ್ರಿ ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ಯಾತ್ರೆಯ ಆರನೆಯ ದೇವಾಲಯ; ಈ ತಾಣವನ್ನು ಗಣೇಶ ಪುರಾಣದಲ್ಲೂ ಅದರ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದಲ್ಲೂ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

   ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ
   ಮೂಲ ಇದಕ್ಕಾಗಿ: ಲೇಣ್ಯಾದ್ರಿ ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ಯಾತ್ರೆಯ ಆರನೆಯ ದೇವಾಲಯ; ಈ ತಾಣವನ್ನು ಗಣೇಶ ಪುರಾಣದಲ್ಲೂ ಅದರ ಸ್ಥಳಪ

   • ಸರ್ಕಾರ: Directorate of Tourism, Government of Maharashtra, Ashtavinayak leaflet (MH-Leaflet-Ashta-Vinayak-Slides), 2024 — Lenyadri (Shri Girijatmajavinayak) panel maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ

2. ದೇವಾಲಯ ಇಟ್ಟಿಗೆ-ಗಾರೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ; ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲಾಗುಹೆಗಳ ಸರಣಿಯೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದೆ.

   ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಖಚಿತ
   2 ಮೂಲಗಳು ಇದಕ್ಕಾಗಿ: ದೇವಾಲಯ ಇಟ್ಟಿಗೆ-ಗಾರೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ; ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲಾಗುಹೆಗಳ ಸರಣಿಯೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದೆ

   • ಸರ್ಕಾರ: Directorate of Tourism, Government of Maharashtra, 'Lenyadri' (Ashtavinayak destination page), page summary maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ
   • ವಿದ್ವತ್ ಅಧ್ಯಯನ: C.P.R. Environmental Education Centre (MoEFCC Centre of Excellence), Eco Heritage, 'Lenyadri Group of Caves, Junnar', 3 August 2024 — compiled from ASI and Maharashtra Gazetteers material ecoheritage.cpreec.org · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ

3. ಪಾರ್ವತಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಣೇಶ ಅವಳಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಗಿರಿಜಾತ್ಮಜ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಈ ತಾಣದ ಪರಂಪರೆ.

   ವರದಿಯಾಗಿದೆಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ
   ಮೂಲ ಇದಕ್ಕಾಗಿ: ಪಾರ್ವತಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಣೇಶ ಅವಳಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು, ಆದ್ದ

   • ಪತ್ರಿಕೆ: Live History India, 'Lenyadri: From Buddhist Caves To An Ashtavinayak Temple', Janhavi Patgaonkar, 2 September 2021 livehistoryindia.com · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ

4. ಗುಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಯಾತ್ರಿಕರು ಸುಮಾರು 283 ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ.

   ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ
   2 ಮೂಲಗಳು ಇದಕ್ಕಾಗಿ: ಗುಡಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಯಾತ್ರಿಕರು ಸುಮಾರು 283 ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತಾರೆ.

   • ವಿದ್ವತ್ ಅಧ್ಯಯನ: Sri Kanchi Kamakoti Peetham, Our Heritage, Ganapatyam chapter, 'Ashta Vinayak – Eight Sacred Ganesha Temples' (kamakoti.org) kamakoti.org · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ
   • ವಿದ್ವತ್ ಅಧ್ಯಯನ: C.P.R. Environmental Education Centre (MoEFCC Centre of Excellence), Eco Heritage, 'Lenyadri Group of Caves, Junnar', 3 August 2024 — compiled from ASI and Maharashtra Gazetteers material ecoheritage.cpreec.org · 2026-10-09ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ

ಇದು ಕಟ್ಟಿದ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ: ಗುಡಿ ಇರುವುದು ಲೇಣ್ಯಾದ್ರಿ ಬೌದ್ಧ ಶಿಲಾಗುಹೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಹಾರವಾದ 7ನೇ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ; ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ಆರಂಭಿಕ ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಕಾಲನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ (ಲೈವ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇಂಡಿಯಾ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೇ ಶತಮಾನ–ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; CPREEC ಸಾರಾಂಶ ಕ್ರಿ.ಶ. 1ನೇ–3ನೇ ಶತಮಾನ). ಸಾಮಾನ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿಯ ಯಾವ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯೂ ಶಿಲಾವಿಹಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ.

• ಗರ್ಭಗುಡಿ

  7ನೇ ಗುಹೆ — ಗಣೇಶನ ಗುಡಿ

  ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೋಣೆಗಳಿರುವ ವಿಹಾರ ಸಭಾಂಗಣ; ಗಣೇಶನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಇಡಲು ಮಧ್ಯದ ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

  ಕ್ರಿ.ಶ. ಆರಂಭಿಕ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಯಿತು; ಕಾಲ ತಿಳಿಯದ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು

• ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ

  ಗಣೇಶನ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಗಳು

  ಗಣೇಶನ ಜೀವನದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸುವ, ಬಹುಶಃ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು.

  ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು: 7ನೇ ಗುಹೆಯ ಸಭಾಂಗಣದೊಳಗೆ.

  ಬಹುಶಃ 19ನೇ ಶತಮಾನ

• ಮಹಾಮಂಟಪ

  ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ಸಭಾಮಂಟಪ

  ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಂದೇ ಬಂಡೆಯ ರಾಶಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ; ಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಮಂಟಪವಿದೆ.

• ಶಾಸನ

  ಚೈತ್ಯ ಗುಹೆ ಮತ್ತು ಅದರ ದಾನಿ ಶಾಸನ

  ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗುಹೆ (6ನೇ ಗುಹೆ) — ಕೆತ್ತಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಶಿರೋಭಾಗಗಳಿರುವ ಕಂಬಗಳು, ಒಂದು ಸ್ತೂಪ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣದ ದಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ 2ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನ.

  ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನ

• ಶಾಸನ

  ಶಾಸನಗಳಿರುವ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿಗಳು

  17ನೇ ಗುಹೆಯ ಬಳಿಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ದಾನಿಗಳು ನೀಡಿದ ದಾನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಶಾಸನಗಳಿವೆ.

• ವಿವರ

  ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು

  ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ, ಹತ್ತು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 283 ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು; ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಫಲಿಸಿದ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು ಎಂದು ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

  19ನೇ ಶತಮಾನ

• ದೇವಾಲಯ

  ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಓಝರ್

  ಏಳನೆಯ ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ದೇವಾಲಯ, ಅದೇ ಜುನ್ನರ್ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

• ಕೋಟೆ

  ಶಿವನೇರಿ ಕೋಟೆ

  ಜುನ್ನರಿನ ಮೇಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆ.

• ಸ್ಥಳ

  ಜುನ್ನರ್

  ಸುತ್ತಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆಗಳಿರುವ ಪಟ್ಟಣ; ಲೇಣ್ಯಾದ್ರಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಂಪು.