कामाख्या मंदिर, गुवाहाटी

Kamakhya Temple, Guwahati

কামাখ্যা মন্দিৰ

कामाख्या · माँ कामाख्या

नीलाचल टेकडी, गुवाहाटी, कामरूप महानगर जिल्हा, आसाम · शाक्त परंपरा

परंपरेनुसार कामाख्या हे सतीचा गर्भाशय आणि योनी जिथे पडली ते ठिकाण आहे, आणि या देवस्थानाची गणना शक्तिपीठांमध्ये होते.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

दर्शनाच्या वेळा
  • 8:00 am – 1:00 pm · मंदिर उघडे (सकाळ)
  • 2:30 pm – 5:15 pm · मंदिर उघडे (दुपार)
दर्शनाच्या वेळा स्वतंत्रपणे प्रसिद्ध केलेल्या नाहीत.
पुढची आरती किंवा पूजा (भारतीय वेळ)
खालील वेळापत्रक पाहा
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: गुवाहाटी रेल्वे स्थानक (GHY)हवाई: लोकप्रिय गोपीनाथ बोरदोलोई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (GAU), गुवाहाटी

अजून निश्चित नाही: वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

कुटुंबासाठी सूचना: या कथेत हिंसा किंवा मृत्यू आणि प्रौढ विषय आहेत.
यात सांगितले आहे: देवी भागवत पुराण, स्कंध 7 (सतीची चौकट); Incredible India आणि कामाख्या देवालय यांनी प्रकाशित केलेली परंपरा (इथे पडलेला भाग); अष्टादश शक्तिपीठ स्तोत्र (पीठाचे नाव)

जिथे गर्भाशय पडले

कथेची सुरुवात प्रत्येक शक्तिपीठाला लागू असलेल्या चौकटीने होते. देवी भागवत पुराणात दक्षाची कन्या सती हिचा विवाह शिवाशी होतो. पुढे दक्ष शिवाचा अपमान करतो, आणि सती दक्षापासून जन्मलेला देह त्यागण्याचा निश्चय करते; योगातून उठलेल्या अग्नीत ती तो जाळते. शिव दक्षाचा यज्ञ उद्ध्वस्त करतो, सतीचा देह खांद्यावर घेतो आणि देशोदेशी भटकतो, जोपर्यंत विष्णू आपल्या बाणांनी त्या देहाचे तुकडे करत नाही. जिथे जिथे एखादा भाग पडतो, तिथे शिव दुसऱ्या रूपात राहतो, आणि ते ठिकाण देवीचे पीठ होते.

नीलाचल डोंगरावर काय पडले हे पुराणातील यादी सांगत नाही. पर्यटन मंत्रालयाच्या Incredible India ने प्रकाशित केलेली परंपरा सांगते: कामाख्या हे सतीचा गर्भाशय आणि योनी जिथे पडली ते ठिकाण. Incredible India ही चौकट सांगताना शिवाचे दुःख संहारक तांडवात बदलल्याचे सांगते, आणि तुकड्यांची संख्या 51 देते. मंदिराचे स्वतःचे प्रशासन देवीचे वर्णन फक्त कामनांची देवी असे करते आणि या देवस्थानाची गणना 51 शक्तिपीठांमध्ये करते.

परंपरेने आदि शंकराचार्यांचे मानले जाणारे अष्टादश शक्तिपीठ स्तोत्र, म्हणजे अठरा पीठांची एक छोटी यादी, आपले तेरावे पीठ कामरूपी असे सांगते — "हरिक्षेत्रे कामरूपी". त्याचा इंग्रजी अनुवादक या ओळीचा अर्थ विष्णूच्या मंदिरातील कामरूपी देवी असा देतो, आणि त्याच स्रोताच्या तक्त्यात कामरूपा देवी गुवाहाटी येथे दाखवली आहे. शंकराचार्यांचे श्रेय निश्चित करणारा कोणताही अभ्यासपूर्ण स्रोत सापडलेला नाही.

मंदिरात जे घडते त्याला ही परंपरा आकार देते. Incredible India नोंदवते की अपत्यहीन जोडपी संततीच्या आशेने या देवस्थानाला भेट देतात. दर जूनमध्ये मंदिरात अंबुबाची पाळली जाते, ज्याचे वर्णन Incredible India देवीच्या रजोधर्माचा वार्षिक उत्सव असे करते; मंदिराच्या 2026 च्या सूचनेनुसार त्याचा प्रारंभ, प्रवृत्ती, 22 जूनला, 23 ते 25 जूनपर्यंत भाविकांसाठी दारे बंद, आणि विधिवत स्नान व नित्य पूजेनंतर 26 जूनच्या सकाळी ती पुन्हा उघडतात.

हा प्रसंग देवस्थानाचे स्वरूप स्पष्ट करतो, आणि दरवर्षीचे ते तीन दिवस ज्यात त्याची दारेही बंद राहतात.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Devi Bhagavata Purana, Book 7, ch. 30, vv. 26–50, tr. Swami Vijnanananda sacred-texts.com
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, home page and Ambubachi Mela 2026 notice maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • स्तोत्र: Aṣṭādaśa Śakti Pīṭha Stotram, line 'Hari kṣetre Kāmarūpī, Prayāge Mādhaveśvarī', tr. P. R. Ramachander. Traditionally attributed to Adi Shankara; that attribution is unverified. hindupedia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
यात सांगितले आहे: कामाख्या देवालयाने (इतिहासाचे पान) आणि Incredible India ने प्रकाशित केलेली मंदिराची परंपरा

कामदेवाला त्याचे रूप परत मिळते

मंदिर प्रशासन धार्मिक साहित्यातून घेतलेली या स्थानाची दुसरी कथा नोंदवते: प्रेमाचा देव कामदेव याला इथे त्याचे सौंदर्य परत मिळाले, आणि त्याने विश्वकर्म्याच्या मदतीने मूळ मंदिर बांधले. Incredible India एक संबंधित कथा सांगते, ज्यात कामदेव प्रायश्चित्त म्हणून सतीच्या देहाचे हरवलेले भाग शोधतो, आणि ते जिथे त्याला सापडले त्या ठिकाणाला कामाख्या म्हणू लागले. प्रशासन पुढे सांगते की पहिले मंदिर बहुधा आजच्यापेक्षा खूप मोठे होते, आणि त्याचा वरचा भाग कोणालाही माहीत नसलेल्या कारणांनी नष्ट झाला.

हे वर्णन वाचा

मंदिराचे स्वतःचे इतिहासाचे पान सतीच्या चौकटीशेजारी दुसरी एक कथा ठेवते, आणि ती प्रेमाचा देव कामदेव याच्याभोवती फिरते.

प्रशासन ज्या धार्मिक साहित्याचा आधार घेते, त्यात कामदेव या डोंगरावर येतो आणि इथे त्याला त्याचे सौंदर्य परत मिळते. मग तो देवांचा शिल्पी विश्वकर्मा याच्या मदतीने मूळ मंदिर बांधतो. प्रशासनाची कथा पुढे सांगते की हे पहिले मंदिर बहुधा सध्याच्या मंदिरापेक्षा खूप मोठे होते, आणि त्याचा वरचा भाग अज्ञात कारणांनी पूर्णपणे नष्ट झाला.

पर्यटन मंत्रालयाचे Incredible India ही कथा दुसऱ्या बाजूने सांगते, आणि ती सतीच्या चौकटीशी जोडते. त्याच्या आवृत्तीत कामदेव प्रायश्चित्त म्हणून सतीच्या देहाचे हरवलेले भाग शोधायला निघतो. ते जिथे त्याला सापडतात त्या ठिकाणाला कामाख्या म्हणू लागतात. Incredible India आणखी एक स्थानिक श्रद्धाही नोंदवते: शिव आणि सती यांची पहिली भेट इथेच झाली.

नोंदींच्या मर्यादांबद्दल प्रशासन स्पष्ट आहे. ते म्हणते की देवस्थानाचा इतिहास पुराणकथा आणि मौखिक दंतकथांशी जोडलेला आहे, अनेकांच्या मते त्याचा उगम आर्यपूर्व किंवा आदिवासी स्वरूपाचा आहे, आणि नरक राजाच्या काळानंतर सोळाव्या शतकाच्या मध्यात कोच राज्याचा उदय होईपर्यंत आश्रयाचा कोणताही लिखित किंवा भौतिक पुरावा नाही.

हा प्रसंग या स्थानाच्या नावाचे — कामाख्या — स्पष्टीकरण देतो, ज्याचा संबंध Incredible India कामदेवाच्या शोधाशी जोडते, आणि डोंगरमाथ्यावर आज उभ्या असलेल्या मंदिरापेक्षा जुने आणि मोठे मंदिर होते या प्रशासनाच्या वाचनाचेही.

हे वर्णन कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, 'History' maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

कामाख्या मंदिर, गुवाहाटी का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. परंपरेनुसार कामाख्या हे सतीचा गर्भाशय आणि योनी जिथे पडली ते ठिकाण आहे, आणि या देवस्थानाची गणना शक्तिपीठांमध्ये होते.

    2 स्रोत यासाठी: परंपरेनुसार कामाख्या हे सतीचा गर्भाशय आणि योनी जिथे पडली ते ठिकाण आहे, आणि या दे
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya (Office of the Doloi), official website, home page maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. दर जूनमध्ये देवीचा रजोधर्म म्हणून पाळल्या जाणाऱ्या अंबुबाचीसाठी मंदिर तीन दिवस बंद राहते, आणि विधिवत स्नानानंतर पुन्हा उघडते.

    2 स्रोत यासाठी: दर जूनमध्ये देवीचा रजोधर्म म्हणून पाळल्या जाणाऱ्या अंबुबाचीसाठी मंदिर तीन दिवस ब
    • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, Ambubachi Mela 2026 notice maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. नीलाचल डोंगरावर मुख्य देवस्थानाभोवती दहा महाविद्यांची मंदिरे आहेत.

    2 स्रोत यासाठी: नीलाचल डोंगरावर मुख्य देवस्थानाभोवती दहा महाविद्यांची मंदिरे आहेत.
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, Dashamahavidya temples maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. कामाख्येचा उल्लेख करणाऱ्या ग्रंथांमध्ये मंदिर प्रशासन देवी भागवत, देवी पुराण, कालिका पुराण, योगिनी तंत्र आणि हेवज्र तंत्र यांची नावे देते.

    स्रोत यासाठी: कामाख्येचा उल्लेख करणाऱ्या ग्रंथांमध्ये मंदिर प्रशासन देवी भागवत, देवी पुराण, का
    • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, 'History' maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

नीलाचल

हे मंदिर नीलाचल शैलीचे — क्रॉसच्या आकाराच्या पायावर गोलाकार घुमट — आदर्श उदाहरण असल्याचे सर्रास सांगितले जाते, पण असे सांगणारे कोणतेही स्थापत्य सर्वेक्षण किंवा अधिकृत पान अजून सापडलेले नाही.

  • शिखर

    नीलाचल डोंगराच्या पार्श्वभूमीवर घुमट

    नीलाचल डोंगरांच्या पार्श्वभूमीवर दिसणारा मंदिराचा घुमट (Incredible India).

  • तपशील

    कोरीव मुख्य प्रवेशद्वार

    मुख्य प्रवेशद्वारावरील फुलांनी सजवलेली कोरीव नक्षी (Incredible India). या प्रवेशद्वाराच्या पुढे पादत्राणांना परवानगी नाही.

  • तपशील

    दहा महाविद्यांची देवस्थाने

    मुख्य देवस्थानाभोवती दहा महाविद्यांना समर्पित मंदिरे, त्यांत तारा, भैरवी, बगला आणि काली (Incredible India; मंदिराचे संकेतस्थळ).

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

पीठस्थानाचे स्नान5:30 am
नित्य पूजा6:00 am
मंदिर उघडे (सकाळ)8:00 am – 1:00 pm
मंदिर उघडे (दुपार)शिजवलेला नैवेद्य आणि त्याच्या वाटपासाठी 13:00 पासून बंद.2:30 pm – 5:15 pm
आरती7:30 pm

त्याच दिवशी खात्री करा. उत्सवाच्या दिवशी आणि पूर्वसूचनेशिवाय वेळा बदलतात.

जाण्यापूर्वी

  • पादत्राणे जाण्याच्या रस्त्यावरील नेमलेल्या शिबिरांत ठेवावी लागतात; पादत्राणे घालून कोणालाही मुख्य प्रवेशद्वारातून आत जाता येत नाही.
  • विशेष दर्शनाची तिकिटे ऑनलाइन बुक होतात; विशेष दर्शनासाठी खिडकीवरील ऑफलाइन बुकिंग 15 जून 2026 पासून बंद करण्यात आले.
  • अंबुबाचीच्या तीन दिवसांत मंदिर भाविकांसाठी बंद असते.
  • विशेष दिवशी मंदिर 09:00 वाजता उघडते आणि सूर्यास्ताला बंद होते.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

गर्दी: अंबुबाचीनंतरचे पहिले दोन दिवस, 26–27 जून, मंदिर संरक्षण कर्मचाऱ्यांसाठीचा विशेष प्रवेश आणि ₹501 चे विशेष दर्शन स्थगित ठेवते.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: लोकप्रिय गोपीनाथ बोरदोलोई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (GAU), गुवाहाटी
  • रेल्वेने: गुवाहाटी रेल्वे स्थानक (GHY)
  • रस्त्याने: नीलाचल डोंगराकडे जाणारा रस्तापादत्राणे जाण्याच्या रस्त्यावरील नेमलेल्या शिबिरांत ठेवावी लागतात (मंदिराची सूचना).

पिन 781010 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

सेवा

  • विशेष दर्शनसकाळच्या आणि दुपारच्या वेळा. सर्वसाधारण रांग आणि संरक्षण कर्मचाऱ्यांच्या बुकिंगसाठी मंदिराच्या संकेतस्थळावर नमूद केलेली वेगळी पोर्टल वापरली जातात.₹501बुक करा

आम्ही तपासले तेव्हा मंदिराने प्रसिद्ध केलेले दर. ते बदलतात; मंदिराचे बुकिंग संकेतस्थळ अंतिम.

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • अंबुबाची मेळा

    June (2026: Prabritti 22 June, doors closed 23–25 June, reopening 26 June)

    देवीच्या रजोधर्माचे वार्षिक पालन. मंदिर तीन दिवस बंद राहते आणि विधिवत स्नानानंतर पुन्हा उघडते; Incredible India जवळची नदी लाल होते अशी श्रद्धा नोंदवते.

  • शारदीय दुर्गापूजा

    Sep–Oct · आश्विन, शुक्ल पक्ष

    मंदिराचे संकेतस्थळ शारदीय दुर्गापूजेसाठी विशेष वेळापत्रक देते: पूजा 06:00 वाजता, मंदिर नंतर उघडते आणि सूर्यास्ताला बंद होते.

इथे दिसणाऱ्या प्रथा

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. सतीचा गर्भाशय नीलाचलावर पडतो

    देवी भागवत पुराणातील शक्तिपीठांची चौकट, आणि Incredible India ने प्रकाशित केलेल्या परंपरेनुसार इथे पडलेला भाग. हे कोणत्या युगात घडले हे स्रोत सांगत नाहीत.

    2 स्रोत यासाठी: सतीचा गर्भाशय नीलाचलावर पडतो
    • पुराण: Devi Bhagavata Purana, Book 7, ch. 30, tr. Swami Vijnanananda sacred-texts.com
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. नरक राजाच्या काळात महत्त्व

    मंदिर प्रशासन म्हणते की ज्याला ते ब्रह्मपुत्रा खोऱ्याचा सर्वात जुना सार्वभौम राजा म्हणते त्या नरक राजाच्या काळात हे देवस्थान प्रसिद्धीला आले असावे, आणि त्याच्या उत्तराधिकाऱ्यांच्या काळात आश्रयाचा कोणताही लिखित किंवा भौतिक पुरावा नाही.

    स्रोत यासाठी: नरक राजाच्या काळात महत्त्व
    • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, 'History' maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 700–899

    तांत्रिक परंपरांमधील सुरुवातीचे मंदिर

    Incredible India मंदिराचा उगम 8व्या आणि 9व्या शतकांत, म्लेच्छ राजवंशाच्या काळात, तांत्रिक परंपरांमध्ये झाल्याचे सांगते.

    स्रोत यासाठी: तांत्रिक परंपरांमधील सुरुवातीचे मंदिर
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. सु. 1500–1599

    कोच राज्याच्या काळात पुनरुज्जीवन

    प्रशासन ज्याला अंधकारमय म्हणते अशा काळानंतर, 16व्या शतकाच्या मध्यात कोच राज्याच्या उदयाबरोबर देवस्थानाचा इतिहास पुन्हा सुरू होतो. आक्रमणांत मोठा विध्वंस झाल्यानंतरच्या पुनरुज्जीवनाचे श्रेय Incredible India कोच राजवंशाच्या संस्थापकाला देते.

    2 स्रोत यासाठी: कोच राज्याच्या काळात पुनरुज्जीवन
    • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, 'History' maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    तारा मंदिर, नीलाचल डोंगर

    मंदिराच्या संकेतस्थळाने नमूद केलेल्या, मुख्य मंदिराभोवतीच्या दशमहाविद्या देवस्थानांपैकी एक.

  • मंदिर

    बगला (बगलामुखी) मंदिर, नीलाचल डोंगर

    मंदिराच्या संकेतस्थळाने नमूद केलेल्या, मुख्य मंदिराभोवतीच्या दशमहाविद्या देवस्थानांपैकी एक.

  • मंदिर

    भैरवी मंदिर, नीलाचल डोंगर

    मंदिराच्या संकेतस्थळाने नमूद केलेल्या, मुख्य मंदिराभोवतीच्या दशमहाविद्या देवस्थानांपैकी एक.

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya (Office of the Doloi), official website, home page — timings, notices, Ambubachi Mela 2026 maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Maa Kamakhya Devalaya, official website, 'History' maakamakhya.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India, 'Kamakhya Temple', Guwahati incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • पुराण: Devi Bhagavata Purana, Book 7, ch. 30, tr. Swami Vijnanananda sacred-texts.com
  • स्तोत्र: Aṣṭādaśa Śakti Pīṭha Stotram, tr. P. R. Ramachander. Traditionally attributed to Adi Shankara; that attribution is unverified. hindupedia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “कामाख्या मंदिर, गुवाहाटी”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/kamakhya-guwahati (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो