श्री लक्ष्मी नरसिंह स्वामी मंदिर, यादाद्री

Sri Lakshmi Narasimha Swamy Temple, Yadadri

యాదాద్రి శ్రీ లక్ష్మీనరసింహ స్వామి ఆలయం

लक्ष्मी नरसिंह · लक्ष्मी सह

डोंगरातील गुहेत पाच रूपांत प्रकट — ज्वाला, योगानंद, उग्र, गंडभेरुंड आणि लक्ष्मी नरसिंह

यादगिरिगुट्टा, यादाद्री भुवनगिरी जिल्हा, तेलंगणा · वैष्णव परंपरा

मंदिर परंपरेनुसार नरसिंह येथे यादा ऋषींसमोर पाच रूपांत प्रकट झाला — ज्वाला, योगानंद, उग्र, गंडभेरुंड आणि लक्ष्मी नरसिंह — म्हणूनच या देवस्थानाला पंच नरसिंह क्षेत्रम म्हणतात.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: यादाद्री स्टेशन (पूर्वीचे रायगीर), सिकंदराबाद–काझीपेट मार्गहवाई: राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, हैदराबाद

अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

कुटुंबासाठी सूचना: या कथेत हिंसा किंवा मृत्यू आहे.
यात सांगितले आहे: द हंस इंडियाने नोंदवलेली मंदिर परंपरा; ते देवस्थानाच्या उत्पत्तीचे श्रेय स्कंद पुराणाला देते (अध्याय निश्चित नाही)

यादांची तपश्चर्या आणि गुहेतील पाच रूपे

हा डोंगर भोंगीर आणि रायगिरी यांच्यामध्ये उभा आहे. ऋष्यशृंग ऋषी आणि शांता देवी यांचे पुत्र यादा आपल्या तपश्चर्येसाठी त्यावरील एक गुहा निवडतात, आणि आंजनेय त्यांच्या प्रयत्नाला आशीर्वाद देतो.

यादांच्या भक्तीने प्रसन्न झालेला नरसिंह त्यांच्यासमोर प्रकट होतो — एका रूपात नव्हे तर पाच रूपांत: ज्वाला नरसिंह, योगानंद नरसिंह, उग्र नरसिंह, गंडभेरुंड नरसिंह आणि लक्ष्मी नरसिंह. पुढे या पाचही रूपांना शिल्परूप दिले जाते, आणि देवस्थान पंच नरसिंह क्षेत्रम, म्हणजे पाच नरसिंहांचे स्थान, म्हणून ओळखले जाऊ लागते.

यादांना मोक्ष मिळतो. त्यांच्यानंतर डोंगरावरचे आदिवासी लोक पूजा चालू ठेवतात, पण योग्य रीतीने नव्हे, आणि प्रभू डोंगरात अंतर्धान पावतो. ते अनेक वर्षे त्याचा शोध घेतात, पण तो सापडत नाही. मग तो एका आदिवासी स्त्रीच्या स्वप्नात येतो आणि तिला कुठे शोधायचे ते सांगतो: डोंगरातील एक मोठी गुहा. तिथे तो पुन्हा आपल्या पाच रूपांत प्रकट होतो.

ही कथा देवस्थानाला डोंगरातील एका गुहेशी आणि ऋषींनी प्रथम पाहिलेल्या पाच रूपांशी जोडते. ती नोंदवणारे वृत्त संपूर्ण स्थळाला नरसिंह अवताराच्या व्यापक चौकटीतही ठेवते, ज्यात प्रल्हादाच्या इच्छेने विष्णू खांबातून प्रकट होतो आणि त्याचे वडील हिरण्यकशिपू यांचा वध करतो.

वर्णनात उल्लेख केलेला स्कंद पुराणातील अध्याय अद्याप निश्चित झालेला नाही.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “आंजनेय ऋषींना डोंगराच्या पायथ्याशी असलेल्या स्थानी नेतो” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • वृत्तपत्र: The Hans India, "Yadadri Development in Bangaru Telangana", 27 February 2016 thehansindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
यात सांगितले आहे: द हंस इंडियाने नोंदवलेली दुसरी मंदिर परंपरा

आंजनेय ऋषींना डोंगराच्या पायथ्याशी असलेल्या स्थानी नेतो

दुसऱ्या वर्णनात यादांच्या तपश्चर्येने प्रसन्न झालेला नारायण ऋषींना एका पवित्र स्थानी नेण्यासाठी आंजनेयाला पाठवतो, आणि तिथे प्रभू त्यांना केवळ लक्ष्मी नरसिंह रूपात दर्शन देतो. डोंगरमाथ्यावरील देवस्थानापासून सुमारे 500 मीटर अंतरावर, यादगिरी टेकडीच्या पायथ्याशी असलेले एक मंदिर ते स्थान दर्शवते. हे वर्णन पहिले दर्शन डोंगराखाली आणि एका रूपात झाल्याचे सांगते, तर गुहेचे वर्णन ते डोंगरावर आणि पाच रूपांत झाल्याचे सांगते.

हे वर्णन वाचा

हे वर्णन त्याच ऋषींपासून आणि त्याच तपश्चर्येपासून सुरू होते, पण कथा दुसरीकडे नेते.

यादांच्या भक्तीने नारायण प्रसन्न होतो. त्यांना लगेच दर्शन देण्याऐवजी तो ऋषींना एका विशिष्ट पवित्र स्थानी नेण्यासाठी आंजनेयाला पाठवतो. यादा तिथे पोहोचतात, तेव्हा प्रभू त्यांना तिथे लक्ष्मी नरसिंह रूपात दर्शन देतो.

आज त्या स्थानी एक मंदिर उभे आहे, यादगिरी टेकडीच्या पायथ्याशी, डोंगरमाथ्यावरील मुख्य मंदिरापासून साधारण 500 मीटर अंतरावर.

पहिले दर्शन कुठे आणि कसे झाले यावर दोन वर्णने वेगळी आहेत — इथे डोंगराखाली आणि एका रूपात, तर दुसऱ्यात डोंगरावरील गुहेत आणि पाच रूपांत — त्यामुळे ती एकत्र न करता स्वतंत्रपणे सांगितली आहेत. दोन्हींमध्ये आंजनेय ऋषींचा मदतनीस आहे, आणि दोन्ही हे स्थळ यादांचे मानतात.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “यादांची तपश्चर्या आणि गुहेतील पाच रूपे” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • वृत्तपत्र: The Hans India, "Yadadri Development in Bangaru Telangana", 27 February 2016 thehansindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

श्री लक्ष्मी नरसिंह स्वामी मंदिर, यादाद्री का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. मंदिर परंपरेनुसार नरसिंह येथे यादा ऋषींसमोर पाच रूपांत प्रकट झाला — ज्वाला, योगानंद, उग्र, गंडभेरुंड आणि लक्ष्मी नरसिंह — म्हणूनच या देवस्थानाला पंच नरसिंह क्षेत्रम म्हणतात.

    स्रोत यासाठी: मंदिर परंपरेनुसार नरसिंह येथे यादा ऋषींसमोर पाच रूपांत प्रकट झाला — ज्वाला, योगा
    • वृत्तपत्र: The Hans India, "Yadadri Development in Bangaru Telangana", 27 February 2016 thehansindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. मुख्यमंत्री के. चंद्रशेखर राव यांच्या विनंतीवरून चिन्न जीयर स्वामी यांनी मार्च 2015 मध्ये यादगिरिगुट्टाचे नाव बदलून यादाद्री केले; हा डोंगर आणि शेजारचे आठ डोंगर एकत्र एक तीर्थक्षेत्र म्हणून विकसित करण्याच्या योजनेची ही सुरुवात होती.

    स्रोत यासाठी: मुख्यमंत्री के. चंद्रशेखर राव यांच्या विनंतीवरून चिन्न जीयर स्वामी यांनी मार्च 2
    • वृत्तपत्र: Deccan Chronicle, "Yadagirigutta is now renamed as Yadadri", 6 March 2015 deccanchronicle.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. तेलंगणा सरकारने 2010 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात डोंगरमाथ्यावरील मंदिराची पुनर्बांधणी केली; नोंदवलेला खर्च रु. 1,800 कोटी.

    स्रोत यासाठी: तेलंगणा सरकारने 2010 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात डोंगरमाथ्यावरील मंदिराची पुनर्बां
    • वृत्तपत्र: Deccan Herald, "Telangana rebuilds ancient temple", 23 September 2017 deccanherald.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. देवस्थानानुसार दररोज सरासरी 5,000 ते 8,000 यात्रेकरू येतात; शनिवार, रविवार आणि सार्वजनिक सुट्ट्यांना ही संख्या वाढते.

    स्रोत यासाठी: देवस्थानानुसार दररोज सरासरी 5,000 ते 8,000 यात्रेकरू येतात; शनिवार, रविवार आणि स
    • मंदिर प्रशासन: Sri Lakshmi Narasimha Swamy Devasthanam, Yadagirigutta, home page yadadritemple.telangana.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

अज्ञात

तेलंगणा सरकारने 2010 च्या दशकाच्या मध्यापासून मूळ गुहा-गर्भगृहाभोवती डोंगरमाथ्यावरील संकुलाची पुनर्बांधणी केली. पुनर्बांधलेल्या मंदिराच्या स्थापत्याचे कोणतेही अधिकृत किंवा शैक्षणिक वर्णन अद्याप सापडलेले नाही, म्हणून त्याची शैली दिलेली नाही.

  • गर्भगृह

    गुहा-गर्भगृह

    गर्भगृह म्हणजे डोंगरातील ती गुहा, जिथे मंदिर परंपरेनुसार नरसिंह यादांना आणि नंतर स्वप्नात मार्ग दाखवून तिथे आणलेल्या एका आदिवासी स्त्रीला पाच रूपांत प्रकट झाला.

  • तपशील

    डोंगराच्या पायथ्याशी असलेले मंदिर

    यादगिरी टेकडीच्या पायथ्याशी, मुख्य मंदिरापासून सुमारे 500 मीटर अंतरावर असलेले स्वतंत्र देवस्थान; दुसऱ्या परंपरेनुसार आंजनेयाने यादांना जिथे नेले आणि प्रभू लक्ष्मी नरसिंह म्हणून प्रकट झाला ते स्थान ते दर्शवते.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

गर्दी: देवस्थानानुसार दररोज सरासरी 5,000 ते 8,000 यात्रेकरू येतात; शनिवार, रविवार आणि सार्वजनिक सुट्ट्यांना अधिक गर्दी असते.

तिथे कसे पोहोचाल

  • रेल्वेने: यादाद्री स्टेशन (पूर्वीचे रायगीर), सिकंदराबाद–काझीपेट मार्ग · सुमारे 6 किमीदेवस्थानाच्या संकेतस्थळानुसार मंदिर रायगीर स्टेशनपासून सुमारे 6 किमी आहे. दक्षिण मध्य रेल्वेने 18 सप्टेंबर 2020 पासून रायगीरचे नाव बदलून यादाद्री केले.
  • रस्त्याने: भोंगीर (भुवनगिरी) · सुमारे 13 किमीदेवस्थानाच्या संकेतस्थळानुसार भोंगीर शहर सुमारे 13 किमी आणि हैदराबाद सुमारे 60 किमी अंतरावर आहे.
  • विमानाने: राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, हैदराबादसर्वांत जवळचा विमानतळ; अधिकृत स्रोतातून अद्याप निश्चित झालेले नाही.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 508115 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

सेवा

  • शाश्वत पूजादेवस्थानाच्या मुख्य पानावर सूचीबद्ध; तपशील आणि शुल्क तिथे दिलेले नाहीत.
  • शाश्वत कल्याणमदेवस्थानाच्या मुख्य पानावर सूचीबद्ध.
  • लक्ष तुळशी पूजादेवस्थानाच्या मुख्य पानावर सूचीबद्ध.
  • अभिषेकदेवस्थानाच्या मुख्य पानावर सूचीबद्ध.

आम्ही तपासले तेव्हा मंदिराने प्रसिद्ध केलेले दर. ते बदलतात; मंदिराचे बुकिंग संकेतस्थळ अंतिम.

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • वार्षिक ब्रह्मोत्सव

    Feb–Mar · फाल्गुन

    मंदिराचा मिरवणुकांचा वार्षिक उत्सव, ज्यात देवाचा कल्याणम (विवाह सोहळा) समाविष्ट आहे.

  • नरसिंह जयंती

    Apr–May · वैशाख, शुक्ल पक्ष, चतुर्दशी

    नरसिंहाच्या प्रकट होण्याचा दिवस, देवस्थानात साजरा केला जातो.

इथे दिसणाऱ्या प्रथा

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. नरसिंह यादा ऋषींसमोर प्रकट होतो

    स्कंद पुराणाला श्रेय दिली जाणारी मंदिर परंपरा देवस्थानाची उत्पत्ती डोंगरावरील यादांच्या तपश्चर्येत आणि नरसिंहाने त्यांना पाच रूपांत दिलेल्या दर्शनात मानते. हे कोणत्या युगात घडले हे ती सांगत नाही.

    स्रोत यासाठी: नरसिंह यादा ऋषींसमोर प्रकट होतो
    • वृत्तपत्र: The Hans India, "Yadadri Development in Bangaru Telangana", 27 February 2016 thehansindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. 2015

    यादगिरिगुट्टाचे नाव यादाद्री

    हेलिकॉप्टरमधून पाहणी केल्यानंतर मुख्यमंत्री के. चंद्रशेखर राव यांच्या विनंतीवरून चिन्न श्रीमन्नारायण जीयर स्वामी यांनी शहराचे नाव बदलले. त्यासोबत शेजारच्या आठ डोंगरांचेही नामकरण करून नऊ डोंगरांचे नवगिरी करायचे होते, आणि डोंगरमाथ्यावरील 14.5 एकरांपैकी सहा एकरांवर आगमशास्त्रानुसार मुख्य मंदिर विकसित करायचे होते.

    स्रोत यासाठी: यादगिरिगुट्टाचे नाव यादाद्री
    • वृत्तपत्र: Deccan Chronicle, "Yadagirigutta is now renamed as Yadadri", 6 March 2015 deccanchronicle.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. 2015

    नव्या डोंगरमाथा संकुलाचा आराखडा निश्चित

    एका आढावा बैठकीत मुख्यमंत्र्यांनी डोंगरमाथ्यावरील पाच एकरांवर संरक्षक भिंत आणि माडा रस्ते, डोंगराभोवती प्रदक्षिणा मार्ग, आणि आवारात लक्ष्मी नरसिंहाच्या 52 रूपांच्या मूर्ती निश्चित केल्या; यात्रेकरूंच्या सुविधा डोंगराच्या पायथ्याशी असणार होत्या.

    स्रोत यासाठी: नव्या डोंगरमाथा संकुलाचा आराखडा निश्चित
    • वृत्तपत्र: Deccan Chronicle, "Yadadri temple layout finalised", 1 September 2015 deccanchronicle.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. 2017

    पुनर्बांधणी सुरू

    सप्टेंबर 2017 पर्यंत राज्याची यादगिरिगुट्टा मंदिराची पुनर्बांधणी सुरू झाली होती; नोंदवलेला खर्च रु. 1,800 कोटी.

    स्रोत यासाठी: पुनर्बांधणी सुरू
    • वृत्तपत्र: Deccan Herald, "Telangana rebuilds ancient temple", 23 September 2017 deccanherald.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. 2022

    पुनर्बांधलेले मंदिर दर्शनासाठी खुले

    पुनर्बांधलेले मंदिर मार्च 2022 मध्ये महासंप्रोक्षणाने पुन्हा खुले झाले. याला दुजोरा देणारे, तारखेसह असलेले पुन्हा उघडण्याचे वृत्त आम्हाला अद्याप सापडलेले नाही.

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • किल्ला

    भोंगीर किल्ला

    भोंगीर शहराच्या वरचा डोंगरी किल्ला; देवस्थानाच्या संकेतस्थळानुसार मंदिरापासून सुमारे 13 किमी.

  • मंदिर

    यादगिरी टेकडीच्या पायथ्याशी असलेले लक्ष्मी नरसिंह देवस्थान

    एका परंपरेनुसार आंजनेयाने यादांना जिथे नेले आणि प्रभू लक्ष्मी नरसिंह म्हणून प्रकट झाला ते स्थान दर्शवते.

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Sri Lakshmi Narasimha Swamy Devasthanam, Yadagirigutta, home page yadadritemple.telangana.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: The Hans India, "Yadadri Development in Bangaru Telangana", 27 February 2016 thehansindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: Deccan Chronicle, "Yadagirigutta is now renamed as Yadadri", 6 March 2015 deccanchronicle.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: Deccan Chronicle, "Yadadri temple layout finalised", 1 September 2015 deccanchronicle.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: Deccan Herald, "Telangana rebuilds ancient temple", 23 September 2017 deccanherald.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: RailPost, "SCR's Raigir Station Gets New Name", 21 September 2020 railpost.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
या पानावर केलेल्या दुरुस्त्या (1)
  • 2026-10-09: changed “traditional” to “canonical”. A dated modern event reported by a dated documentary source; "traditional" presented it as folklore. No source disputes it.

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “श्री लक्ष्मी नरसिंह स्वामी मंदिर, यादाद्री”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/yadadri-lakshmi-narasimha (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो