ऐरावतेश्वर मंदिर, दारासुरम

Airavatesvara Temple, Darasuram

ஐராவதேசுவரர் கோயில், தாராசுரம்

शिव · ऐरावतेश्वर

दारासुरम, कुंभकोणम, तंजावूर जिल्हा, तमिळनाडू · शैव परंपरा

चोळ राजा राजराज दुसरा (1143–1173) याने तंजावूरनंतर सुमारे शंभर वर्षांनी हे मंदिर बांधले. UNESCO ने नोंदवलेल्या तीन ‘ग्रेट लिव्हिंग चोळ टेम्पल्स’पैकी हे एक आहे.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: कुंभकोणम रेल्वे स्टेशनहवाई: तिरुचिरापल्ली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (TRZ)

अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

यात सांगितले आहे: तमिळनाडू पर्यटन विभागाने दिलेली दारासुरम मंदिराची परंपरा

इंद्राच्या हत्तीचे नाव असलेले मंदिर

मंदिराचे नाव हीच त्याची थोडक्यात कथा आहे. ऐरावत हा इंद्राचा पांढरा हत्ती; तमिळनाडू पर्यटन विभाग मंदिराच्या नावाचा उगम त्याच्याशी जोडतो: ऐरावतेश्वर, म्हणजे ऐरावताचा स्वामी शिव.

हत्ती इथे कशामुळे आला आणि इथल्या उपासनेने त्याचे काय झाले, ही मोठी कथा ज्या पुनर्कथनांत येते ती अशा दुय्यम ग्रंथांचा हवाला देतात जे आम्हाला अजून वाचता आलेले नाहीत. म्हणून ऐकीव माहितीवरून ती सांगण्यापेक्षा ती वगळली आहे.

दगडांवरून जी कथा सांगता येते ती माणसांची आहे. 1143 ते 1173 या काळात राज्य करणाऱ्या चोळ राजा राजराज दुसरा याने तंजावूरच्या भव्य मंदिरानंतर सुमारे शंभर वर्षांनी हे मंदिर बांधले. त्याने ते लहान बांधले: तंजावूरच्या शिखराच्या तुलनेत इथले विमान सुमारे 24 m उंच आहे. त्याऐवजी त्याने सारे परिश्रम शिल्पकामात ओतले. पुढचे सभागृह, राजगंभीरन तिरुमंडपम, चाकांसह रथाच्या रूपात कोरलेले आहे; नावे कोरलेल्या शिल्पपट्ट्या 63 शैव संतांची चरित्रे सांगतात; आणि एका जिन्याची पायरी न् पायरी सात सुरांपैकी एकेक सुर दर्शवेल अशा रीतीने कोरलेली आहे.

हे वर्णन कुठून आले

  • सरकारी: Tamil Nadu Tourism (Government of Tamil Nadu), "Airavatesvara Temple" destination page tamilnadutourism.tn.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250), Statement of Outstanding Universal Value whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • अभ्यास: ICOMOS, Evaluation of nomination 250 bis: The Great Living Chola Temples (India), March 2004 whc.unesco.org

एका मिनिटात

ऐरावतेश्वर मंदिर, दारासुरम का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. चोळ राजा राजराज दुसरा (1143–1173) याने तंजावूरनंतर सुमारे शंभर वर्षांनी हे मंदिर बांधले. UNESCO ने नोंदवलेल्या तीन ‘ग्रेट लिव्हिंग चोळ टेम्पल्स’पैकी हे एक आहे.

    2 स्रोत यासाठी: चोळ राजा राजराज दुसरा (1143–1173) याने तंजावूरनंतर सुमारे शंभर वर्षांनी हे मंदिर
    • अभ्यास: ICOMOS, Evaluation of nomination 250 bis: The Great Living Chola Temples (India), March 2004 whc.unesco.org
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250) whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. याचा पुढचा मंडप, राजगंभीरन तिरुमंडपम, चाके असलेल्या दगडी रथाच्या रूपात बांधलेला आहे.

    स्रोत यासाठी: याचा पुढचा मंडप, राजगंभीरन तिरुमंडपम, चाके असलेल्या दगडी रथाच्या रूपात बांधलेला
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250), Statement of Outstanding Universal Value whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. मंदिरावरील नावे कोरलेल्या शिल्पपट्ट्यांमध्ये 63 नायनमार, म्हणजे शैव संत, दाखवले आहेत.

    स्रोत यासाठी: मंदिरावरील नावे कोरलेल्या शिल्पपट्ट्यांमध्ये 63 नायनमार, म्हणजे शैव संत, दाखवले
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250), Statement of Outstanding Universal Value whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. तंजावूर आणि गंगैकोंडचोळपुरमपेक्षा हे खूपच लहान आहे; त्याऐवजी ते आपल्या नक्षीदार शिल्पकामासाठी ओळखले जाते.

    स्रोत यासाठी: तंजावूर आणि गंगैकोंडचोळपुरमपेक्षा हे खूपच लहान आहे; त्याऐवजी ते आपल्या नक्षीदार
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250), Statement of Outstanding Universal Value whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

द्राविड

उत्तर चोळकालीन द्राविड शैली. ICOMOS च्या मते हा उच्च चोळ काळाच्या अखेरीकडे जाणारा संक्रमणाचा टप्पा आहे; पाच मजली विमान सुमारे 24 m उंच आहे.

  • महामंडप

    राजगंभीरन तिरुमंडपम

    रथाच्या रूपात कोरलेला पुढचा मंडप; त्याच्या बाजूंना दगडी चाके आहेत.

    राजराज दुसरा

  • शिल्प

    63 नायनमारांच्या शिल्पपट्ट्या

    63 शैव संतांची चरित्रे सांगणारे, नावे कोरलेले छोटे उठावशिल्प-फलक.

    राजराज दुसरा

  • तपशील

    संगीत पायऱ्या

    वेदीकडे जाणाऱ्या सात कोरीव पायऱ्या; प्रत्येक पायरी सात सुरांपैकी एक सुर दर्शवते.

    चोळ

  • शिल्प

    शरभमूर्ती रूपातील शिव

    शरभमूर्तीची प्रतिमा; ICOMOS ती वैष्णव पंथावर शैव पंथाच्या वर्चस्वाचे प्रतिपादन मानते.

    चोळ

  • गर्भगृहावरील शिखर

    पाच मजली विमान

    गाभाऱ्यावरील आटोपशीर शिखर — तीन चोळ विमानांपैकी सर्वात लहान.

    विमानाची उंची: 24 m
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250) whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • अभ्यास: ICOMOS, Evaluation of nomination 250 bis: The Great Living Chola Temples (India), March 2004 whc.unesco.org

  • तपशील

    देवनायकी अम्मन मंदिर

    शेजारचे देवीचे मंदिर, त्याचे स्वतःचे दोन मजली विमान; मुख्य मंदिरापेक्षा थोडे नंतरचे.

    उत्तर चोळ

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

तिथे कसे पोहोचाल

  • रेल्वेने: कुंभकोणम रेल्वे स्टेशन
  • रस्त्याने: कुंभकोणम
  • विमानाने: तिरुचिरापल्ली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (TRZ)

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 612702 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

मंदिराच्या उत्सव दिनदर्शिकेचा स्रोत अजून मिळालेला नाही.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

या विभागातील कोणत्याही घटनेचा स्रोत मिळालेला नाही.

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. 1143–1173

    राजराज दुसरा याच्या काळात बांधकाम

    12 व्या शतकात, राजराज दुसरा याच्या कारकिर्दीत (1143–1173) बांधले.

    2 स्रोत यासाठी: राजराज दुसरा याच्या काळात बांधकाम
    • अभ्यास: ICOMOS, Evaluation of nomination 250 bis: The Great Living Chola Temples (India), March 2004 whc.unesco.org
    • सरकारी: Tamil Nadu Tourism (Government of Tamil Nadu), "Airavatesvara Temple" destination page tamilnadutourism.tn.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. 1954

    भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाचे संरक्षण

    ASI चे संरक्षण 1954 मध्ये सुरू झाले.

    स्रोत यासाठी: भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाचे संरक्षण
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250), Protection and management whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. 2004

    जागतिक वारसा यादीत समावेश

    2004 मध्ये तंजावूरच्या नोंदीचा विस्तार ‘ग्रेट लिव्हिंग चोळ टेम्पल्स’ म्हणून करताना गंगैकोंडचोळपुरमसोबत याचाही समावेश झाला.

    स्रोत यासाठी: जागतिक वारसा यादीत समावेश
    • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250) whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. देवनायकी अम्मन मंदिराची भर

    शेजारचे देवीचे मंदिर मुख्य मंदिरापेक्षा थोडे नंतरचे आहे (ICOMOS). कोणतीही तारीख दिलेली नाही.

    स्रोत यासाठी: देवनायकी अम्मन मंदिराची भर
    • अभ्यास: ICOMOS, Evaluation of nomination 250 bis: The Great Living Chola Temples (India), March 2004 whc.unesco.org

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

तंजावूर जिल्ह्यातील इतर

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • सरकारी: UNESCO World Heritage Centre, "Great Living Chola Temples" (property 250) whc.unesco.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • अभ्यास: ICOMOS, Evaluation of nomination 250 bis: The Great Living Chola Temples (India), March 2004 whc.unesco.org
  • सरकारी: Tamil Nadu Tourism (Government of Tamil Nadu), "Airavatesvara Temple" destination page tamilnadutourism.tn.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “ऐरावतेश्वर मंदिर, दारासुरम”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/airavatesvara-darasuram (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो