आट्टुकाल भगवती मंदिर

आट्टुकालची देवी भद्रकाली आहे, आणि केरळ पर्यटन विभागाच्या नोंदीनुसार तिलाच कण्णकी असेही म्हणतात. तिची कथा म्हणजे तमिळ महाकाव्य सिलप्पदिकारमची कथा, आणि आट्टुकाल येथे ती केवळ सांगितली जात नाही — दरवर्षी तिच्या उत्सवाची सुरुवात म्हणून ती गायली जाते.

कण्णकी ही कोवलन नावाच्या व्यापाऱ्याच्या मुलाची पत्नी. महाकाव्यात कोवलन तिला सोडून माधवी नावाच्या नर्तिकेकडे जातो आणि आपली सारी संपत्ती उधळतो; मग रिकाम्या हाती कण्णकीकडे परततो. नव्याने सुरुवात करण्यासाठी दोघे मदुराईला जातात, आणि कण्णकी त्याला विकण्यासाठी आपले एक पैंजण देते.

मदुराईत राणीचे पैंजण चोरीला गेलेले असते. एक सोनार कोवलनवर चोरीचा आरोप करतो, आणि पांड्य राजा सुनावणी न घेताच त्याला मृत्युदंड देतो. कण्णकी जोडीतील दुसरे पैंजण घेऊन दरबारात येते आणि ते फोडून दाखवते की त्यात राणीच्या पैंजणापेक्षा वेगळे काहीतरी आहे — अशा रीतीने ती पतीचे निर्दोषत्व सिद्ध करते. आपला अन्याय लक्षात येताच राजाचा मृत्यू होतो. मग कण्णकीचा क्रोध नगरावर कोसळतो, आणि मदुराई जळते.

आट्टुकाल येथे ही कथा उत्सवाची चौकट ठरते. केरळ पर्यटन विभागाच्या नोंदीनुसार दहा दिवसांचा उत्सव कप्पुकेट्टु विधीने सुरू होतो; त्यात कोडुंगल्लूर भगवतीचे आवाहन करून देवीची कथा — कण्णकी चरितम — नऊ दिवस गायली जाते.

उत्सवाचा कळस म्हणजे पोंगाला. नवव्या दिवशी, पौर्णिमेला पूरम नक्षत्रावर, मंदिराभोवती सुमारे सात किलोमीटरपर्यंतचे रस्ते पवित्र भूमी होतात. स्त्रिया सरपण, मातीची मडकी, तांदूळ, गूळ आणि नारळ घेऊन येतात, आणि आधीच ठरवलेल्या शुभ मुहूर्तावर मुख्य पुजारी चूल पेटवण्याचा इशारा देतात. ज्या देवीला त्या आट्टुकालम्मा म्हणतात, तिच्यासाठी स्त्रिया नैवेद्य म्हणून पोंगाला शिजवतात — या शब्दाचा अर्थ आहे उतू जाणे. विधीची सांगता करताना पुजारी नैवेद्यांवर तीर्थ शिंपडतात.

या कथेमुळे कळते की देवीकडे भद्रकालीसोबतच कण्णकी म्हणूनही का पाहिले जाते, तिचा उत्सव तिच्या जीवनकथेच्या नऊ दिवसांच्या गायनाने का सुरू होतो, आणि त्यातील मुख्य नैवेद्य स्त्रियाच का करतात. केरळ पर्यटन विभागाच्या नोंदीनुसार सर्व जाती, पंथ आणि धर्मांच्या स्त्रिया यात सहभागी होतात.

या कथनाबद्दल एक टीप: कोवलन, पैंजण आणि मदुराईचे दहन हे प्रसंग सिलप्पदिकारममधून संक्षेपाने घेतले आहेत; ते अद्याप एखाद्या भाषांतराशी सर्गवार ताडून पाहिलेले नाहीत. केरळ पर्यटन विभागाच्या विधानापलीकडे, महाकाव्यातील कण्णकी आट्टुकालची देवी कशी झाली याचे लिखित वर्णन आम्हाला अद्याप सापडलेले नाही.