वरदविनायक मंदिर, महड

Varadavinayak Temple, Mahad

गणेश · वरदविनायक

महाड, खोपोली, रायगड जिल्हा, महाराष्ट्र · गाणपत्य परंपरा

महडचा वरदविनायक अष्टविनायकांपैकी एक आहे; भाविक येथे यश मागण्यासाठी येतात.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: पनवेलहवाई: छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, मुंबई

अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

कुटुंबासाठी सूचना: या कथेत प्रौढ विषय आहेत.
यात सांगितले आहे: महड मंदिराची परंपरा, सामान्यतः गणेश पुराणाला श्रेय दिले जाते (अध्याय अद्याप शोधलेला नाही)

भद्रक वनात गृत्समदाला मिळालेला वर

कौंडिण्यपूरचा राजा भीम आणि त्याची राणी निःसंतान असतात. वनात त्यांना विश्वामित्र ऋषी भेटतात; ते त्यांना गणेशाचा मंत्र देतात, आणि त्यांना रुक्मांगद नावाचा पुत्र होतो.

रुक्मांगद मोठा होतो आणि एके दिवशी वाचक्नवी ऋषींच्या आश्रमात येतो. ऋषींची पत्नी मुकुंदा हिला त्याची अभिलाषा वाटते, पण तो तिला नकार देतो. मग इंद्र रुक्मांगदाचे रूप घेऊन मुकुंदेकडे जातो, आणि तिच्यापासून त्याला पुत्र होतो. तो मुलगा म्हणजे गृत्समद.

गृत्समद मोठा होऊन आपला जन्म कसा झाला हे कळल्यावर आईला काटेरी झुडूप होण्याचा शाप देतो. ती उलट त्याला शाप देते: त्याच्यापासून एक असुर जन्मेल. आकाशवाणी होते की गृत्समद इंद्राचा पुत्र आहे, पण शाप आधीच उच्चारले गेलेले असतात आणि ते मागे घेता येत नाहीत.

गृत्समद पुष्पक वनात जाऊन गणेशाची तपश्चर्या करतो. गणेश प्रकट होतो आणि त्याला असा पुत्र देतो ज्याला केवळ शिवच पराभूत करू शकेल. गृत्समद गणेशाला त्या वनात राहण्याची विनंती करतो, आणि गणेश ती मान्य करतो. गृत्समद तेथे मंदिर बांधतो, आणि ते वन भद्रक म्हणून ओळखले जाऊ लागते.

मागितलेले देण्यासाठी जो देव तेथे राहतो तो वरदविनायक — वर देणारा गणेश — आणि महडची परंपरा आपले मंदिर म्हणजेच गृत्समदाने बांधलेले देवस्थान मानते.

हे वर्णन कुठून आले

या वर्णनासाठी संदर्भ देता येईल असा ग्रंथ आम्हाला अजून सापडलेला नाही. ते स्थानिक पातळीवर सांगितले जाते तसेच इथे सांगितले आहे, आणि त्यावर अपडताळलेले अशी खूण आहे.

एका मिनिटात

वरदविनायक मंदिर, महड का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. महडचा वरदविनायक अष्टविनायकांपैकी एक आहे; भाविक येथे यश मागण्यासाठी येतात.

    स्रोत यासाठी: महडचा वरदविनायक अष्टविनायकांपैकी एक आहे; भाविक येथे यश मागण्यासाठी येतात.
    • सरकारी: Department of Tourism, Government of Maharashtra, Ashtavinayak: Mahad maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  2. हे मंदिर 1725 मध्ये पेशव्यांचे सरदार रामजी महादेव बिवलकर यांनी बांधले, किंवा त्याचा जीर्णोद्धार केला.

    स्रोत यासाठी: हे मंदिर 1725 मध्ये पेशव्यांचे सरदार रामजी महादेव बिवलकर यांनी बांधले, किंवा त्य
    • सरकारी: District Administration Raigad, Government of Maharashtra, Religious Places in Raigad raigad.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  3. मंदिराच्या चारही बाजूंना चार हत्तींच्या मूर्ती पहारा देतात.

    स्रोत यासाठी: मंदिराच्या चारही बाजूंना चार हत्तींच्या मूर्ती पहारा देतात.
    • सरकारी: District Administration Raigad, Government of Maharashtra, Religious Places in Raigad raigad.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  4. माघ चतुर्थीला मंदिरात मोठी गर्दी होते.

    स्रोत यासाठी: माघ चतुर्थीला मंदिरात मोठी गर्दी होते.
    • सरकारी: District Administration Raigad, Government of Maharashtra, Religious Places in Raigad raigad.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

अज्ञात

रायगड जिल्हा प्रशासनानुसार 1725 मध्ये रामजी महादेव बिवलकर यांनी बांधले किंवा जीर्णोद्धार केला. त्याला एखादी शैली देणारे कोणतेही स्थापत्य-सर्वेक्षण सापडलेले नाही.

  • शिल्प

    चार हत्ती

    मंदिराच्या चारही बाजूंना प्रत्येकी एक हत्तीची मूर्ती पहारा देत उभी आहे.

    कुठे उभे राहावे: मंदिराच्या बाहेरून फेरी मारा; प्रत्येक बाजूला एक हत्ती आहे.

  • शिल्प

    नवग्रह

    मंदिरात स्थापन केलेल्या नऊ ग्रहदेवतांच्या मूर्ती.

  • शिल्प

    मूषक आणि शिवलिंग

    गणेशाचे वाहन असलेला उंदीर आणि एक शिवलिंग, दोन्ही मंदिरात मुख्य मूर्तीसोबत.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

गर्दी: माघ चतुर्थीच्या काळात मोठी गर्दी जमते.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ, मुंबईजिल्हा प्रशासनाने दिलेला दुसरा विमानतळ पुणे (लोहगाव) हा आहे.
  • रेल्वेने: पनवेलजिल्हा प्रशासन पेण आणि रोहा येथील कोकण रेल्वे स्थानकेही देते.
  • रस्त्याने: खोपोलीमहड मुंबई–पुणे द्रुतगती मार्ग आणि NH 4 वर खोपोलीजवळ आहे; खालापूर आणि पनवेल ही जवळची गावे आहेत.

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • माघ चतुर्थीमाघी गणेश जयंती

    Jan–Feb · माघ, शुक्ल पक्ष, चतुर्थी

    मंदिराचा मोठा उत्सव, ज्या वेळी मोठी गर्दी जमते.

  • गणेश चतुर्थी

    Aug–Sep · भाद्रपद, शुक्ल पक्ष, चतुर्थी

    वर्षातील गणेशाचा मुख्य उत्सव, आठही अष्टविनायक मंदिरांत साजरा होतो.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. गृत्समद भद्रक वनात मंदिर बांधतो

    महड परंपरेतील उत्पत्तिकथा. युग किंवा पुराणाचा अध्याय, दोन्हीपैकी काहीही शोधलेले नाही.

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. 1690

    तलावातून मूर्ती मिळते

    1690 मध्ये मंदिराशेजारच्या तलावात बुडालेली मूर्ती सापडली, असे सांगितले जाते. याचा विश्वसनीय लिखित स्रोत आम्हाला अद्याप सापडलेला नाही.

  2. 1725

    रामजी महादेव बिवलकर यांनी मंदिर बांधले किंवा जीर्णोद्धार केला

    जिल्हा प्रशासनाच्या नोंदीनुसार हे मंदिर 1725 मध्ये पेशव्यांचे सरदार रामजी महादेव बिवलकर यांनी बांधले किंवा त्याचा जीर्णोद्धार केला.

    स्रोत यासाठी: रामजी महादेव बिवलकर यांनी मंदिर बांधले किंवा जीर्णोद्धार केला
    • सरकारी: District Administration Raigad, Government of Maharashtra, Religious Places in Raigad raigad.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • सरकारी: District Administration Raigad, Government of Maharashtra, Religious Places in Raigad raigad.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Department of Tourism, Government of Maharashtra, Ashtavinayak: Mahad maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “वरदविनायक मंदिर, महड”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/varadavinayak-mahad (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो