झाडाला बांधलेला मुलगा
पाली हे व्यापाऱ्यांचे गाव, आणि कल्याण हा तिथला एक वाणी. त्याला आणि त्याची पत्नी इंदुमती यांना बल्लाळ नावाचा मुलगा आहे, जो आपले दिवस कामात नव्हे तर खेळात घालवतो — असा खेळ जो पूजेत बदलतो: तो गावातील मुलांना एका मोठ्या दगडाभोवती जमवतो, आणि सगळे मिळून त्याला गणेश मानून त्याची पूजा करतात.
मुले उशिरापर्यंत बाहेर राहतात, आणि इतर पालक तक्रार करतात. कल्याण आपल्या मुलाला शोधायला जातो आणि मुले त्यांच्या दगडापाशी त्याला सापडतात. रागाच्या भरात तो त्यांची छोटी देवळे मोडून टाकतो, बल्लाळाला मारतो आणि त्याला झाडाला बांधतो. तो दगड फेकून देतो आणि मुलाला तिथेच सोडून जातो.
झाडाला बांधलेला बल्लाळ आपल्या बापाला शाप देतो आणि मग गणेशाचा धावा करतो. गणेश फिरत्या संन्याशाच्या रूपात त्याच्याकडे येतो, त्याला सोडवतो आणि त्याला वर देऊ करतो. बल्लाळ मागतो की गणेशाने त्याच ठिकाणी राहावे.
गणेश मान्य करतो. तो जवळच्या एका मोठ्या दगडात प्रवेश करतो, तो दगड अखंड होऊन त्याची मूर्ती म्हणून उभा राहतो, आणि तो मुलाचे नाव आपल्यासोबत घेतो: बल्लाळेश्वर, बल्लाळाचा ईश्वर.
कल्याणने फेकून दिलेला दगडही टाकून दिला जात नाही. त्याची धुंडी विनायक म्हणून, स्वयंभू मूर्ती म्हणून पूजा होते, आणि पालीच्या परंपरेत यात्रेकरू बल्लाळेश्वराकडे जाण्यापूर्वी धुंडी विनायकाचे दर्शन घेतात.
आठ अष्टविनायक मंदिरांमध्ये पालीला वेगळे ठरवणाऱ्या वैशिष्ट्याचे स्पष्टीकरण ही कथा देते: देवाच्या एखाद्या रूपावरून नव्हे, तर भक्ताच्या नावावरून ओळखले जाणारे हे एकमेव मंदिर. मंदिरातील दोन मूर्ती — मुख्य मूर्ती आणि धुंडी विनायक — म्हणजे या कथेतील ते दोन दगड.
हे वर्णन कुठून आले
- सरकारी: Department of Tourism, Government of Maharashtra, Ashtavinayak: Pali maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले