विष्णू गणेशापासून सुरुवात करायला शिकतात
सृष्टीचा प्रारंभ होत आहे. निद्रिस्त विष्णूंच्या नाभीतून एक कमळ उगवते, आणि जग निर्माण करण्यासाठी त्यावर ब्रह्मदेव प्रकटतात.
कामात व्यत्यय येतो. मधू आणि कैटभ हे दोन राक्षस विष्णूंच्या कानातून जन्मतात, आणि ब्रह्मदेव जे निर्माण करत आहेत त्यात विघ्न आणू लागतात. विष्णूंना जागे केले जाते आणि ते त्यांच्याशी लढायला जातात.
ते जिंकू शकत नाहीत. युद्ध निकालाशिवाय चालूच राहते, आणि त्याचे कारण शिव सांगतात: विष्णूंनी आधी विघ्नहर्त्या गणेशाचे आवाहन न करता सुरुवात केली, ज्यांची पूजा कोणत्याही कार्याआधी व्हायला हवी.
विष्णू मागे फिरतात. ते भीमेच्या वरच्या या टेकडीवर येतात आणि गणेश मंत्राचा जप करत तपश्चर्या करतात. गणेश प्रसन्न होऊन त्यांच्यासमोर प्रकटतात, आणि विष्णूंना सिद्धी — कार्य पूर्णत्वाला नेणाऱ्या शक्ती — देतात. त्यांच्यासह विष्णू युद्धात परततात आणि मधू व कैटभाचा वध करतात.
या प्रसंगावरून ठिकाणाला नाव मिळते: सिद्धटेक, जिथे सिद्धी दिली गेली ती टेकडी. इथले गणेश सिद्धिविनायक — सिद्धी देणारे — आहेत, आणि हे स्थळ जागृत क्षेत्र मानले जाते, म्हणजे जिथे देवता विशेष जागृत आणि प्रभावी असल्याचे मानले जाते.
भाविकाला जे दिसते त्यातही ही कथा वाचली जाते. मूर्तीची सोंड उजवीकडे वळलेली आहे — आठ अष्टविनायक मूर्तींपैकी अशी एकमेव — आणि उजव्या सोंडेचा गणेश प्रभावी पण कडक मानला जातो. मूर्तीच्या दोन्ही बाजूंचे पितळी द्वारपाल जय आणि विजय आहेत, विष्णूंच्या स्वतःच्या धामाचे द्वारपाल, जे विष्णूंनी जिथे उपासना केली त्या देवस्थानात इथे उभे आहेत.
हे वर्णन कुठून आले
- अभ्यास: John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, State University of New York Press, 1995, pp. 110–1, 117–8
- अभ्यास: Milind Gunaji, Offbeat Tracks in Maharashtra, Popular Prakashan, 2003, pp. 104–5