मयूरेश्वर मंदिर, मोरगाव

Mayureshwar Temple, Morgaon

गणेश · मयूरेश्वर (मोरेश्वर) · रिद्धी आणि सिद्धी सह

मयूरेश्वर — बसलेली स्वयंभू मूर्ती, चतुर्भुज आणि त्रिनेत्र, नागफणीच्या छायेत

मोरगाव, मोरगाव, पुणे जिल्हा, महाराष्ट्र · गाणपत्य परंपरा

मोरगाव हा अष्टविनायक यात्रेचा पहिला आणि शेवटचा टप्पा आहे: शेवटी यात्रेकरू इथे परत आल्याशिवाय यात्रा पूर्ण मानली जात नाही.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

चालणे आणि सोय
तटबंदी असलेल्या आवारात सपाट जमीन; पायी चढाई किंवा रोपवे नाही. गर्भगृहात जाणाऱ्या पायऱ्यांची कोणतीही प्रकाशित संख्या सापडलेली नाही.
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: जेजुरी रेल्वे स्थानकहवाई: पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (लोहगाव)

अजून निश्चित नाही: दर्शनाच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

कुटुंबासाठी सूचना: या कथेत हिंसा किंवा मृत्यू आहे.
यात सांगितले आहे: गणेश पुराण, क्रीडा खंड (त्रेतायुगातील मयूरेश्वर कथाचक्र), ग्राइम्स यांच्या सारांशानुसार

मोरावर स्वार होणारा आणि अमृत गिळणारा राक्षस

सिंधू हा मिथिलेचा राजा चक्रपाणी आणि त्याची पत्नी उग्रा यांचा मुलगा. तान्हेपणी त्याला समुद्रात सोडून दिले जाते, आणि नंतर तो आपल्या वडिलांकडे परत येतो. सूर्यदेव त्याला अमृताचे, म्हणजे अमरत्व देणाऱ्या रसाचे पात्र देतो. ते सुरक्षित ठेवण्यासाठी तो ते गिळतो, आणि अमृत शरीरात असल्यामुळे त्याला सामान्य मार्गांनी मारता येत नाही.

गणेश पुराणाचा क्रीडा खंड त्याला उत्तर देणाऱ्या देवाची कथा सांगतो. त्या खंडाच्या त्रेतायुगाच्या भागात — अनुवादक ग्रेग बेली ज्या अध्यायमालिकेला मयूरेश्वर कथाचक्र म्हणतात — गणेश षड्भुज, गौरवर्णी रूप घेतो, ज्याचे वाहन मोर आहे. पार्वती लेण्याद्री येथे तपश्चर्या करते, आणि गणेश तिच्या पोटी बालक म्हणून जन्म घेतो. लहान असतानाच तो आंब्याच्या झाडावरून एक अंडे खाली पाडतो. त्यातून एक मोर बाहेर येतो, तो त्यावर स्वार होतो, आणि मयूरेश्वर हे नाव धारण करतो: मोराचा स्वामी.

मग युद्ध होते. गणेश सिंधूच्या सैन्याचा पराभव करतो आणि त्याचा सेनापती कमलासुर याचे तीन तुकडे करतो. सिंधूला तो त्याचे शरीर चिरून मारतो, आणि त्यामुळे त्याने गिळलेले अमृत मुक्त होते.

मोरगावची परंपरा याच भूमीशी इतर प्रसंगही जोडते. देवस्थान बांधल्याचे श्रेय ब्रह्मदेवाला दिले जाते, आणि त्याच्या आत ब्रह्मदेवाचा कमंडलू सांडल्यावर ते पाणी गावाजवळून वाहणारी कऱ्हा नदी बनते.

हा प्रसंग मोरगावातील नावांचे स्पष्टीकरण देतो. गाव हे मोरांचे गाव; देवता मयूरेश्वर, जिचे मराठी रूप मोरेश्वर. मुख्य मूर्तीसमोर उंदराशेजारी मोर दिसतो, आणि मुद्गल पुराण हा दुसरा गाणपत्य ग्रंथ या स्थानाच्या माहात्म्याला बावीस अध्याय देतो.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Ganesha Purana, Krida Khanda 73–126 (the Treta Yuga section, Mayuresvara), per Greg Bailey, Gaṇeśapurāṇa Part II: Krīḍākhaṇḍa, Harrassowitz, 2008, p. 5
  • अभ्यास: John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, State University of New York Press, 1995, pp. 102–3, 112–5
  • अभ्यास: Milind Gunaji, Offbeat Tracks in Maharashtra, Popular Prakashan, 2003, pp. 106–7
यात सांगितले आहे: मोरया गोसावींचे गाणपत्य संतचरित्र, Live History India मध्ये प्रकाशित आणि गुणाजी यांनी नोंदवल्याप्रमाणे

मोरया गोसावींची चिंचवडहून वारी

ज्यांचे नाव 'गणपती बाप्पा मोरया' या जयघोषात जिवंत आहे ते गाणपत्य संत मोरया गोसावी मोरगाव येथे मयूरेश्वराची उपासना करत. एका साक्षात्कारानंतर ते पुण्याजवळ चिंचवडला स्थायिक झाले, जिथे त्यांना नदीत गणेशाची मूर्ती सापडली आणि त्यांनी देवस्थान बांधले, पण ते दर महिन्याला चालत मोरगावला जात राहिले. एकदा ते मंदिर बंद झाल्यानंतर पोहोचले, आणि त्यांना उपासना करता यावी म्हणून कुलपे आपोआप उघडली. चिंचवडचे त्यांचे वंशज आजही मोठ्या गणेशोत्सवांना पालखी मिरवणूक मोरगावला आणतात.

हे वर्णन वाचा

मोरया गोसावी हे गाणपत्य परंपरेतील संत आहेत, आणि अभ्यासक त्यांचा काळ तेराव्या ते सतराव्या शतकापर्यंत कुठेही देतात. त्यांनी आपले नाव मोरगावच्या गणेशाच्या, मोरेश्वराच्या, नावावरून घेतले, आणि त्यांचे स्वतःचे नाव म्हणजेच गणपती बाप्पा मोरया या जयघोषातील 'मोरया'.

त्यांनी आधी मोरगाव येथे उपासना केली. मंदिराच्या आवारात कल्पवृक्ष देवळाजवळील तरटीचे झाड त्यांनी जिथे तपश्चर्या केली ते ठिकाण म्हणून दाखवले जाते.

पुढे, गणेशाने त्यांना तिथे मंदिर बांधायला सांगितले अशा साक्षात्कारानंतर ते पुण्याजवळ चिंचवडला स्थायिक झाले. कथेची एक आवृत्ती सांगते की मोरगावला जात राहण्याइतके ते तरुण राहिले नव्हते. चिंचवडला नदीत स्नान करताना त्यांना गणेशाची एक मूर्ती सापडली, आणि त्यांनी तिच्यासाठी मंगलमूर्ती वाडा हे देवस्थान बांधले.

त्यांनी मोरगावला येणे थांबवले नाही. दर महिन्याला ते चिंचवडहून चालत मोरेश्वर मंदिरात प्रार्थनेसाठी जात. अशाच एका भेटीत ते मंदिर रात्रीसाठी बंद झाल्यानंतर पोहोचले, आणि त्यांना आत जाऊन मयूरेश्वराची उपासना करता यावी म्हणून कुलपे गळून पडली.

चिंचवड येथे त्यांनी संजीवन समाधी घेतली. देव म्हणून ओळखले जाणारे त्यांचे वंशज स्वतः गणेशाचे अवतार म्हणून सन्मानित झाले, आणि पुढे अनेक अष्टविनायक मंदिरांची आर्थिक व्यवस्था आणि कारभार त्यांच्या हाती आला.

यात्रेकरूंना आजही उत्सवांत दिसणाऱ्या दुव्याचे स्पष्टीकरण ही कथा देते. माघातील गणेश जयंतीला आणि भाद्रपदातील गणेश चतुर्थीला चिंचवडच्या मंगलमूर्ती मंदिरातून पालखी मिरवणूक मोरगावला येते — संतांच्या वारीची पुनरावृत्ती.

हे वर्णन कुठून आले

  • वृत्तपत्र: Live History India, Janhavi Patgaonkar, "Why Ganapati is 'Morya': The Story of Morya Gosavi", 10 September 2021 livehistoryindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160
  • अभ्यास: Milind Gunaji, Offbeat Tracks in Maharashtra, Popular Prakashan, 2003, pp. 106–7

एका मिनिटात

मयूरेश्वर मंदिर, मोरगाव का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. मोरगाव हा अष्टविनायक यात्रेचा पहिला आणि शेवटचा टप्पा आहे: शेवटी यात्रेकरू इथे परत आल्याशिवाय यात्रा पूर्ण मानली जात नाही.

    2 स्रोत यासाठी: मोरगाव हा अष्टविनायक यात्रेचा पहिला आणि शेवटचा टप्पा आहे: शेवटी यात्रेकरू इथे पर
    • सरकारी: Department of Tourism, Government of Maharashtra, Ashtavinayak: Morgaon, 2025 maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160

  2. गणेशाला परब्रह्म मानून त्याची उपासना करणाऱ्या गाणपत्य संप्रदायाचे हे अग्रगण्य उपासना केंद्र आहे.

    2 स्रोत यासाठी: गणेशाला परब्रह्म मानून त्याची उपासना करणाऱ्या गाणपत्य संप्रदायाचे हे अग्रगण्य उप
    • अभ्यास: C.P.R. Environmental Education Centre (MoEFCC Centre of Excellence), Eco Heritage: Moregaon, 10 July 2024 ecoheritage.cpreec.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • अभ्यास: John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, State University of New York Press, 1995, pp. 37–8

  3. मुद्गल पुराण मोरगावच्या माहात्म्याला बावीस अध्याय देते.

    स्रोत यासाठी: मुद्गल पुराण मोरगावच्या माहात्म्याला बावीस अध्याय देते.
    • अभ्यास: John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, State University of New York Press, 1995, pp. 37–8

  4. चिंचवडला गणेशाचे देवस्थान स्थापन करण्यापूर्वी संत मोरया गोसावी यांनी इथे उपासना केली, आणि त्यांचे वंशज, चिंचवडचे देव, पुढे अनेक अष्टविनायक मंदिरांचा कारभार पाहू लागले.

    2 स्रोत यासाठी: चिंचवडला गणेशाचे देवस्थान स्थापन करण्यापूर्वी संत मोरया गोसावी यांनी इथे उपासना
    • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160
    • वृत्तपत्र: Live History India, Janhavi Patgaonkar, "Why Ganapati is 'Morya': The Story of Morya Gosavi", 10 September 2021 livehistoryindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

अज्ञात

मंदिराचे कोणतेही स्थापत्य सर्वेक्षण सापडलेले नाही. गुणाजी आणि सुब्रमुनियस्वामी चार कोपऱ्यांवर मिनारासारखे बुरूज असलेल्या उंच दगडी तटबंदीचे वर्णन करतात, आणि त्यात मुस्लिम प्रभाव दिसतो असे मानतात; बांधकामाचा काळ स्वतः अज्ञात आहे, आणि फेल्डहाउस यांच्या मते हे मंदिर सतराव्या शतकापूर्वीचे नाही.

  • गोपुर

    चार द्वारे, चार युगे

    तटबंदीच्या चारही दिशांच्या द्वारांवर, चार युगांपैकी एकेका युगात गणेश धारण करतो त्या रूपातील मूर्ती आहे; प्रत्येक रूप जीवनाच्या चार पुरुषार्थांपैकी एकाशी जोडलेले आणि दोन परिचारकांनी वेढलेले: पूर्वेला राम आणि सीतेसह बल्लाळविनायक (धर्म), दक्षिणेला शिव आणि पार्वतीसह विघ्नेश (अर्थ), पश्चिमेला कामदेव आणि रतीसह चिंतामणी (काम), आणि उत्तरेला वराह आणि महीसह महागणपती (मोक्ष).

    कुठे उभे राहावे: बाहेरच्या तटबंदीभोवती चाला; प्रत्येक दिशेला एक द्वार आहे.

  • नंदीमंडप

    गणेशासमोर नंदी

    द्वारांच्या अगदी बाहेर एक मोठा नंदी गर्भगृहाकडे तोंड करून आहे — हे असामान्य आहे, कारण नंदीचे स्थान शिवासमोर असते. स्थानिक परंपरा सांगते की हे शिल्प दुसरीकडे नेले जात होते, आणि या जागी पोहोचल्यावर ते हलेनासे झाले.

    कुठे उभे राहावे: मुख्य प्रवेशद्वाराबाहेर, आत गर्भगृहाकडे पाहत.

  • शिल्प

    मोठा उंदीर

    मंदिरासमोर गणेशाचे वाहन असलेल्या उंदराचे मोठे शिल्प आहे; नंदीसोबत तो प्रवेशद्वाराचा रक्षक मानला जातो.

  • गर्भगृह

    स्वतः मयूरेश्वर

    उत्तराभिमुख, बसलेली मूर्ती शेंदुराच्या जाड थराने मढवलेली आहे; तिला तीन डोळे आणि चार हात आहेत, वरच्या हातांत पाश आणि अंकुश आहेत, आणि ती नागफणीच्या छायेत आहे. तिचे डोळे आणि नाभी हिऱ्यांनी जडवलेली आहेत. शेंदुराचा थर साधारण शतकातून एकदा गळून पडल्याची नोंद आहे — 1788 आणि 1882 मध्ये — तेव्हा खालचा पाषाण दिसतो. चांदी आणि सोन्याने मढवलेल्या धातूच्या रिद्धी आणि सिद्धी दोन्ही बाजूंना उभ्या आहेत, आणि त्याच्यासमोर उंदीर आणि मोर आहेत.

  • शिल्प

    मुद्गल पुराणातील अवतार

    मंदिराच्या कोपऱ्यांत मुद्गल पुराणातील गणेशाच्या आठ अवतारांच्या मूर्ती आहेत; त्यांत वक्रतुंड, एकदंत, महोदर, विकट, धूम्रवर्ण, विघ्नराज आणि लंबोदर.

  • पवित्र वृक्ष

    शमी आणि तरटीचे झाड

    अंगणात शमी आणि बेलाची झाडे आहेत; कल्पवृक्ष देवळाजवळील तरटीचे झाड मोरया गोसावींनी तपश्चर्या केली असे मानले जाणारे ठिकाण दर्शवते.

  • पवित्र वृक्ष

    शमी

    Prosopis cineraria

    बेल आणि मोरया गोसावींशी जोडलेल्या तरटीच्या झाडासह.

  • पवित्र जल

    कऱ्हा नदी

    मोरगावच्या परंपरेनुसार ही नदी देवस्थानात ब्रह्मदेवाच्या कमंडलूतून सांडलेल्या पाण्यापासून सुरू झाली.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

तटबंदी असलेल्या आवारात सपाट जमीन; पायी चढाई किंवा रोपवे नाही. गर्भगृहात जाणाऱ्या पायऱ्यांची कोणतीही प्रकाशित संख्या सापडलेली नाही.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (लोहगाव)गाव पुण्यापासून सुमारे 50 km अंतरावर आहे.
  • रेल्वेने: जेजुरी रेल्वे स्थानकपुणे–मिरज मार्गावरील सर्वात जवळचे स्थानक.
  • रस्त्याने: बारामती / जेजुरीपुण्याहून जेजुरीमार्गे आणि बारामतीहून एसटी बसगाड्या येतात.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 412304 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • गणेश जयंतीमाघी गणेश जयंती

    Jan–Feb · माघ, शुक्ल पक्ष, चतुर्थी

    गणेशाच्या जन्मोत्सवाला मोठी गर्दी होते, आणि चिंचवडच्या मंगलमूर्ती मंदिरातून पालखी मिरवणूक येते.

  • गणेश चतुर्थी

    Aug–Sep · भाद्रपद, शुक्ल पक्ष, चतुर्थी

    दुसरा मोठा उत्सव, यातही चिंचवडची पालखी मिरवणूक येते; अंडरहिल नोंदवतात की उत्सव आश्विन शुद्ध दशमीपर्यंत चालतो.

इथे दिसणाऱ्या प्रथा

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. त्रेता युग

    मयूरेश्वर रूपातील गणेश सिंधूचा पराभव करतो

    गणेश पुराण मयूरेश्वर अवताराला त्रेतायुगात ठेवते; मोरगावची परंपरा सिंधूवरील त्याचा विजय, आणि ब्रह्मदेवाने केलेली देवस्थानाची उभारणी, इथे घडल्याचे मानते.

    2 स्रोत यासाठी: मयूरेश्वर रूपातील गणेश सिंधूचा पराभव करतो
    • पुराण: Ganesha Purana, Krida Khanda 73–126 (the Treta Yuga section, Mayuresvara), per Greg Bailey, Gaṇeśapurāṇa Part II: Krīḍākhaṇḍa, Harrassowitz, 2008, p. 5
    • अभ्यास: John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, State University of New York Press, 1995, pp. 102–3, 114–5

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 1200–1299

    मोरगावातील मोरया गोसावी — सुरुवातीचा काळनिर्णय

    Live History India मोरया गोसावींना चिंचवडला स्थायिक होण्यापूर्वी मोरगाव येथे उपासना करणारे तेराव्या शतकातील संत म्हणून सादर करते, आणि त्याच वेळी नमूद करते की अभ्यासक त्यांचा काळ तेराव्या ते सतराव्या शतकापर्यंत कुठेही देतात.

    यांच्याशी असहमत: मोरया गोसावींमुळे मोरगावला महत्त्व — नंतरचा काळनिर्णय

    स्रोत यासाठी: मोरगावातील मोरया गोसावी — सुरुवातीचा काळनिर्णय
    • वृत्तपत्र: Live History India, Janhavi Patgaonkar, "Why Ganapati is 'Morya': The Story of Morya Gosavi", 10 September 2021 livehistoryindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. सु. 1600–1699

    मोरया गोसावींमुळे मोरगावला महत्त्व — नंतरचा काळनिर्णय

    फेल्डहाउस यांच्या मते हे मंदिर सतराव्या शतकापूर्वीचे नाही, जेव्हा मोरया गोसावींनी त्याला लोकप्रिय केले.

    यांच्याशी असहमत: मोरगावातील मोरया गोसावी — सुरुवातीचा काळनिर्णय

    स्रोत यासाठी: मोरया गोसावींमुळे मोरगावला महत्त्व — नंतरचा काळनिर्णय
    • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160

  3. सु. 1700–1799

    पेशव्यांचा आश्रय

    गणेशाला आपले कुलदैवत मानणाऱ्या पेशव्यांनी अठराव्या शतकात पुण्याभोवतीच्या गणेश मंदिरांना जमीन, रोख रक्कम आणि बांधकामातील भर दिली.

    2 स्रोत यासाठी: पेशव्यांचा आश्रय
    • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160
    • अभ्यास: Eleanor Zelliot and Maxine Berntsen (eds), The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra, SUNY Press, 1988, p. 76

  4. चिंचवडचे देव कारभार हाती घेतात

    गणेशाचे अवतार म्हणून सन्मानित झालेले मोरया गोसावींचे चिंचवडचे वंशज वारंवार मोरगावला येत, आणि अनेक अष्टविनायक मंदिरांची आर्थिक व्यवस्था आणि कारभार त्यांच्या हाती आला. स्रोतात वर्ष दिलेले नाही.

    स्रोत यासाठी: चिंचवडचे देव कारभार हाती घेतात
    • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

पुणे जिल्ह्यातील इतर

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • पुराण: Ganesha Purana, Krida Khanda 73–126 (the Treta Yuga section, Mayuresvara), per Greg Bailey, Gaṇeśapurāṇa Part II: Krīḍākhaṇḍa, Harrassowitz, 2008, p. 5
  • अभ्यास: John A. Grimes, Ganapati: Song of the Self, State University of New York Press, 1995, pp. 37–8, 102–3, 110–5
  • अभ्यास: Anne Feldhaus, Connected Places: Region, Pilgrimage, and Geographical Imagination in India, Palgrave Macmillan, 2003, pp. 142–3, 145–6, 160
  • अभ्यास: Milind Gunaji, Offbeat Tracks in Maharashtra, Popular Prakashan, 2003, pp. 106–7
  • अभ्यास: Satguru Sivaya Subramuniyaswami, Loving Ganesa: Hinduism's Endearing Elephant-Faced God, Himalayan Academy Publications, 2000, pp. 278, 284
  • अभ्यास: Eleanor Zelliot and Maxine Berntsen (eds), The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra, SUNY Press, 1988, p. 76
  • अभ्यास: M. M. Underhill, The Hindu Religious Year, Asian Educational Services, 1991, p. 169
  • अभ्यास: C.P.R. Environmental Education Centre (MoEFCC Centre of Excellence), Eco Heritage: Moregaon, 10 July 2024 ecoheritage.cpreec.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Department of Tourism, Government of Maharashtra, Ashtavinayak: Morgaon, 2025 maharashtratourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: Live History India, Janhavi Patgaonkar, "Why Ganapati is 'Morya': The Story of Morya Gosavi", 10 September 2021 livehistoryindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “मयूरेश्वर मंदिर, मोरगाव”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/mayureshwar-morgaon (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो