सतीचे शरीर आणि देवीची पीठे
दुर्वास ऋषींकडून दक्षाला एक हार मिळतो; तो ऋषींना स्वतः देवीकडून मिळालेला असतो. देवी भागवताच्या कथनानुसार दक्ष त्या भेटीशी जसा वागतो, त्यामुळे तो शिवाविरुद्ध आणि आपल्याच मुलीविरुद्ध — शिवाची पत्नी सती हिच्याविरुद्ध — जातो. दक्षाच्या यज्ञात हे वैर टोकाला पोहोचते, आणि पतीवरील निष्ठा अबाधित ठेवून सती योगाने प्रज्वलित केलेल्या अग्नीत आपले शरीर जाळते.
शिवाच्या क्रोधाने तिन्ही लोक धोक्यात येतात. त्यातून वीरभद्र उत्पन्न होतो आणि दक्षाचा यज्ञ उद्ध्वस्त होतो. शिव सतीचे शरीर उचलून शोकात भटकतात, आणि विष्णू आपल्या बाणांनी त्या शरीराचे तुकडे करतात. जिथे जिथे एखादा भाग पडतो, तिथे शिव कोणत्या ना कोणत्या रूपात राहतात, आणि ते ठिकाण देवीचे पीठ बनते. कथा सांगणारे व्यास मग एकामागून एक पीठांची नावे, प्रत्येक ठिकाणच्या अधिष्ठात्री देवीसह, सांगतात.
त्या अध्यायाच्या यादीतील ठिकाणांमध्ये आलमपूर नाही. अठरा महापीठांपैकी एक म्हणून त्याचे स्थान अष्टादश शक्तिपीठ स्तोत्रावरून येते — हे स्तोत्र परंपरेने आदि शंकराचार्यांचे मानले जाते, पण हे श्रेय निश्चित झालेले नाही — ते आलमपूर येथील जोगुलांबेचे नाव पाचव्या स्थानी घेते. तेलंगणा पर्यटन आणि वृत्तपत्रे दोन्ही याला पाचवे शक्तिपीठ मानतात.
स्तोत्र फक्त देवीचे आणि गावाचे नाव सांगते. सतीचे वरचे दात आलमपूर येथे पडले ही परंपरा सर्वत्र सांगितली जाते, पण ती अद्याप कोणत्याही लिखित स्रोतापर्यंत पोहोचवता आलेली नाही. इथले देवीचे स्वतःचे रूप — उग्र, प्रेतावर बसलेले, मस्तकावर विंचू, बेडूक आणि पाल असलेले — हेच या पीठाला सर्वात ठळकपणे वेगळे ठरवते.
हे वर्णन कुठून आले
- पुराण: Devi Bhagavata Purana, Book 7, Chapter 30, vv. 26–102 (Swami Vijñanananda tr., 1921) wisdomlib.org
- स्तोत्र: Aṣṭādaśa Śakti Pīṭha Stotram, vv. 1–5a, beginning Laṅkāyāṃ Śāṅkarī devī. Traditionally attributed to Adi Shankara; the attribution is unverified. No critical edition or verse numbering was found. hindupedia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
- सरकारी: Telangana Tourism (Government of Telangana), "Alampur Jogulamba Temple", Divine Destinations — Mahabubnagar telanganatourism.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
- वृत्तपत्र: The Hans India, K. Chandrashekar, "Jogulamba temple gets Centre's 'Prasad'", 27 August 2019 thehansindia.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले