తారకాసురుడి లింగంలో చంద్రుడి ముక్క
తారకాసురుడు ఒక అసుర రాజు, శివభక్తుడు. అతను తన కంఠంలో ఒక శివలింగాన్ని ధరిస్తాడు; అది అతని దగ్గర ఉన్నంతవరకు అతన్ని చంపలేరు.
ఇంద్రుడు, దేవతలు అతనితో యుద్ధానికి దిగుతారు. శివుడి కుమారుడైన కార్తికేయుడు — కుమారస్వామి — తారకాసురుడిపై దాడి చేసి అతన్ని నరికేస్తాడు, కానీ అసురుడి శరీరపు ముక్కలు మళ్ళీ మళ్ళీ అతుక్కుపోతూనే ఉంటాయి. లింగం చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నంతవరకు ఆ పోరు ముగియదు.
దీనికి ఉపాయం ఎవరు చెప్పారన్న విషయంలో కథనాలు వేరుపడతాయి. చరిత్రకారిణి ఎం. కృష్ణకుమారి సంగ్రహించిన అమరావతి స్థల పురాణంలో, లింగాన్ని పగలగొట్టాలనీ, అలా చేస్తేనే తారకాసురుడు చనిపోతాడనీ శివుడే స్వయంగా దేవతలకు చెబుతాడు. తెలుగు జనసంప్రదాయంలో తిరిగి చెప్పే కథనంలో దీన్ని వివరించేది విష్ణువు; ఆయన ఒక హెచ్చరిక కూడా చేస్తాడు: ముక్కలు మళ్ళీ కలిసిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తాయి, కాబట్టి ప్రతి ముక్కనూ అది పడిన చోటనే నేలకు స్థిరపరచాలి.
కుమారస్వామి తారకాసురుడి కంఠంలోని లింగాన్ని ఐదు ముక్కలుగా పగలగొడతాడు. జనంలోని కథనం ప్రకారం ఆయన ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని — అగ్ని అస్త్రాన్ని — ప్రయోగిస్తాడు. ఐదు ముక్కలు ఐదు వేర్వేరు చోట్ల పడతాయి, తారకాసురుడు చనిపోతాడు.
జనంలోని కథనంలో ఆ ముక్కలను భద్రపరిచేది సూర్యుడు; ఆయన వాటిని నేలకు బిగించి, వాటిపై ఆలయాలు కట్టిస్తాడు. ఐదు లింగాలపై ఉన్న పొలుసుల వంటి గుర్తులను ఆ సంప్రదాయం అగ్ని అస్త్రపు మచ్చలుగా వివరిస్తుంది. ఆ ఐదు చోట్లే పంచారామాలు: అమరారామం, ద్రాక్షారామం, సోమారామం, క్షీరారామం, కుమారారామం.
భీమవరంలోని గునుపూడిలో, తారకాసురుడి మెడ నుంచి ఐదు ముక్కల్లో ఒకటి పడింది; చంద్రుడు దాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. అందుకే చంద్రుడికి మరో పేరైన సోముడి పేరు మీదుగా ఈ ప్రదేశానికి సోమారామం అనీ, దేవుడికి సోమేశ్వరుడు అనీ పేరు వచ్చింది. చంద్రుడు తన పాపాలకు ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవడానికి ఇక్కడికి వచ్చాడని జనంలోని కథనం జోడిస్తుంది; లింగం రంగు పౌర్ణమికీ అమావాస్యకూ మారుతుందనే నమ్మకాన్ని జిల్లా యంత్రాంగం నమోదు చేస్తుంది — పత్రికా కథనం ప్రకారం పౌర్ణమికి తెల్లగా, అమావాస్యకు నల్లగా. ఆలయానికి తూర్పు వైపున ఉన్న కోనేరును సోమ గుండం అంటారు.
ఇతర చోట్ల వేరేలా చెబుతారు. ఈ కథనం, ఈ పేజీలోనే ఇచ్చిన “ఐదుగా ఖండించిన త్రిపురాసురుల లింగం”తో ఏకీభవించదు. ప్రతి దానినీ దాని సంప్రదాయం చెప్పినట్లే చెబుతాము, వాటిలో ఒకదాన్ని ఎంచుకోము.
ఈ కథనం ఎక్కడి నుండి వచ్చింది
- పండితుల పరిశోధన: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 28–30 archive.org
- పత్రికలు: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09న చూశాం
- ప్రభుత్వం: West Godavari District Administration, "Tourist Places" westgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09న చూశాం