द्राक्षाराम भीमेश्वर स्वामी मंदिर

Draksharama Bhimeswara Swamy Temple

ద్రాక్షారామం భీమేశ్వర స్వామి ఆలయం

शिव · भीमेश्वर स्वामी · माणिक्यांबा सह

लिंग

द्राक्षारामम, द्राक्षारामम, डॉ. बी.आर. आंबेडकर कोनसीमा जिल्हा, आंध्र प्रदेश · शैव परंपरा

हे पाच पंचाराम क्षेत्रांपैकी एक आहे — किनारी आंध्रातील ही शिवमंदिरे; परंपरेनुसार त्यांची लिंगे पाच तुकड्यांत फुटलेल्या एकाच लिंगापासून आली आहेत.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

चालणे आणि सोय
गाभाऱ्याच्या वरच्या मजल्यावर दोन जिन्यांनी जावे लागते.
तिथे कसे पोहोचाल
हवाई: राजमहेंद्री विमानतळ

अजून निश्चित नाही: भेटीच्या वेळा, वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

3 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

कुटुंबासाठी सूचना: या कथेत हिंसा किंवा मृत्यू आहे.
यात सांगितले आहे: अमरावती स्थळपुराण (एम. कृष्णकुमारी यांनी दिलेल्या सारांशानुसार) आणि तेलुगू लोकपरंपरा (वृत्तपत्रांतील पुनर्कथनानुसार)

तारकासुराच्या कंठातील लिंग

तारकासुर हा असुर राजा आणि शिवभक्त आहे. तो आपल्या कंठात एक शिवलिंग बाळगतो, आणि ते त्याच्याकडे असेपर्यंत त्याचा वध होऊ शकत नाही.

इंद्र आणि देव त्याच्याशी युद्ध करतात. कुमारस्वामी — कार्तिकेय, शिवाचा पुत्र — तारकासुरावर हल्ला करून त्याला कापून काढतो, पण असुराच्या देहाचे फाटलेले तुकडे पुन्हा पुन्हा जुळत राहतात. लिंग अखंड आहे तोपर्यंत युद्ध संपू शकत नाही.

उपाय कोण सांगतो याबाबत कथनांमध्ये फरक आहे. इतिहासकार एम. कृष्णकुमारी यांनी दिलेल्या अमरावती स्थळपुराणाच्या सारांशात शिव स्वतः देवांना सांगतो की लिंग फोडले पाहिजे आणि ते फोडल्याने तारकासुराचा मृत्यू होईल. तेलुगू लोकपरंपरेतील पुनर्कथनात हे विष्णू समजावून सांगतो, आणि एक इशाराही देतो: तुकडे पुन्हा जुळण्याचा प्रयत्न करतील, म्हणून प्रत्येक तुकडा जिथे पडेल तिथेच जमिनीत स्थिर केला पाहिजे.

कुमारस्वामी तारकासुराच्या कंठातील लिंगाचे पाच तुकडे करतो. लोकप्रिय पुनर्कथनानुसार तो आग्नेयास्त्र, म्हणजे अग्नीचे शस्त्र, वापरतो. पाच तुकडे पाच वेगवेगळ्या ठिकाणी पडतात, आणि तारकासुर मरतो.

लोकप्रिय पुनर्कथनात सूर्य हे तुकडे सुरक्षित करतो; तो त्यांना जमिनीत घट्ट बसवतो आणि त्यांच्यावर मंदिरे उभारतो. त्या परंपरेत पाचही लिंगांवरील खवल्यांसारख्या खुणांचे स्पष्टीकरण अग्नि-अस्त्राचे व्रण असे दिले जाते. ही पाच ठिकाणे म्हणजे पंचाराम: अमराराम, द्राक्षाराम, सोमाराम, क्षीराराम आणि कुमाराराम.

लोकप्रिय पुनर्कथनानुसार द्राक्षाराम येथे सूर्याने स्वतः तुकडा स्थापन केला, आणि देवाची भीमेश्वर स्वामी म्हणून पूजा होते. याच पुनर्कथनानुसार लिंग इतके उंच आहे की त्याचा एक भाग मंदिराच्या खालच्या मजल्यात उभा आहे; मंदिराची बाहेरची भिंत कधीच पूर्ण झाली नाही, अशी एक स्थानिक आख्यायिकाही त्यात नोंदवली आहे. अमरावती स्थळपुराण मात्र लहान तुकडे ज्या चार ठिकाणी पडले त्यांत द्राक्षारामाचे नाव घेते — त्या कथनात सर्वात मोठा तुकडा अमरावतीचा आहे.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “त्रिपुरांचे लिंग, पाच तुकड्यांत” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 28–30 archive.org
  • वृत्तपत्र: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
यात सांगितले आहे: श्रीनाथाचे भीमेश्वर पुराणमु (तेलुगू, 14 व्या–15 व्या शतकातील, संस्कृत भीमखंडावरून), चौथा आश्वास — एम. कृष्णकुमारी आणि पूर्व गोदावरी जिल्हा प्रशासन यांनी दिलेल्या सारांशानुसार

त्रिपुरांचे लिंग, पाच तुकड्यांत

मिळालेल्या वरांच्या बळावर त्रिपुरांचे असुर देवांविरुद्ध उठतात, तेव्हा शिव पाशुपतास्त्राने त्यांचा नाश करतो. त्यांनी पूजलेले मोठे दगडी लिंग वाचते, आणि शिव त्याचे पाच तुकडे करतो; इंद्र, सोम, राम, कुमार आणि द्राक्षारामाच्या स्वतःच्या मंदिराचा देव हे पाच ठिकाणी ते तुकडे स्वीकारतात. हे श्रीनाथाच्या तेलुगू भीमेश्वर पुराणमुचे कथन आहे, जे द्राक्षारामाचे स्थळपुराण आहे. याच आश्वासात द्राक्षाराम येथील सप्तगोदावरीचे स्पष्टीकरणही आहे.

हे वर्णन वाचा

मोहिनीचे रूप घेऊन विष्णू अमृत वाटतो आणि असुरांपेक्षा देवांना झुकते माप देतो. त्रिपुरांच्या — तीन नगरांच्या — स्वामींच्या नेतृत्वाखालील असुर वंचित राहतात. नारद मुनींच्या सल्ल्याने ते तपश्चर्येकडे वळतात, आणि शिव त्यांना वर देतो.

त्या वरांनी बळावलेले त्रिपुरासुर देवांना छळू लागतात, आणि देव मदतीसाठी शिवाकडे जातात. शिव पाशुपतास्त्राने असुरांना आणि त्यांच्या राज्यांना जाळून टाकतो, आणि त्या कृत्यामुळे त्याला त्रिपुरांतक — त्रिपुरांचा संहारक — हे नाव मिळते.

त्या अग्नीतून एकच गोष्ट वाचते: त्रिपुरांनी आपली कुलदेवता म्हणून पूजलेले एक प्रचंड दगडी लिंग. शिव त्याचे पाच तुकडे करतो, आणि ते पाच तुकडे पाच ठिकाणी स्थापन होतात.

हे कथन भीमेश्वर पुराणमुच्या चौथ्या आश्वासात आहे. हे द्राक्षारामाचे तेलुगू स्थळपुराण कवी श्रीनाथाने लिहिले; तो राजमहेंद्रीच्या रेड्डी दरबारात होता आणि त्याने हा ग्रंथ संस्कृत भीमखंडावरून तेलुगूत आणला. त्यात इंद्र एक तुकडा कृष्णेच्या काठी धरणिकोटा येथे स्थापन करतो, जिथे तो अमराराममधील अमरेश्वर बनतो. सोम दुसरा तुकडा गोदावरीच्या काठी गुनुपुडी गावात स्थापन करतो. राम तिसरा तुकडा बालकोटा येथे स्थापन करतो, जिथे तो क्षीराराममधील रामलिंगेश्वर बनतो. कुमार चौथा तुकडा चालुक्यांची राजधानी भीमवरम येथे स्थापन करतो. उरलेला तुकडा द्राक्षाराम येथेच स्थापन होतो.

द्राक्षारामासाठी हे स्वतःचे कथन आहे: भीमेश्वर पुराणमु हे मंदिराचे स्वतःचे स्थळपुराण आहे, आणि त्याच आश्वासात पुढे द्राक्षारामाचे पवित्र जल असलेल्या सप्तगोदावरीच्या निर्मितीचे स्पष्टीकरण येते. मंदिराच्या कुंडाच्या लोकप्रिय पुनर्कथनात त्यात सप्त गोदावरीचे पाणी आहे असे वर्णन आहे.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “तारकासुराच्या कंठातील लिंग” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 17–18 archive.org
  • सरकारी: East Godavari District Administration, "Sri Chalukya Kumararama Sri Bhimeswaraswamy vari Temple, Samalkot" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • वृत्तपत्र: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
यात सांगितले आहे: पूर्व गोदावरी जिल्हा प्रशासनाने (ज्याचे श्रेय ते स्कंद पुराणाला देते) आणि एम. कृष्णकुमारी यांनी (शिव पुराणावरून) दिलेला दक्ष-प्रसंग

दक्षाचा यज्ञ आणि दक्षाचे निवासस्थान

द्राक्षाराम या नावाचा अर्थ सतीचे पिता दक्ष प्रजापती यांचे निवासस्थान, किंवा उद्यान, असा लावला जातो. दक्ष यज्ञ करतो आणि शिवाला वगळतो. सती निमंत्रण नसताना जाते, तिचा अपमान होतो आणि ती प्राणत्याग करते; शिवाच्या घामातून जन्मलेला वीरभद्र दक्षाचा वध करतो. त्यानंतर शिव उमेसह द्राक्षाराम येथे वास करतो. सनातनी पुजारी इथे यज्ञ का करत नाहीत याचे कारण म्हणून हा प्रसंग सांगितला जातो, आणि तो या ठिकाणाला माणिक्यांबा देवीच्या शक्तिपीठ परंपरेशी जोडतो.

हे वर्णन वाचा

आपल्या स्वतःच्या परंपरेत द्राक्षाराम हे दक्ष प्रजापतीचे ठिकाण आहे. जिल्हा प्रशासन या नावाचा अर्थ दक्षाचे निवासस्थान असा लावते; शिव पुराणाच्या आधारे काम करणाऱ्या इतिहासकार एम. कृष्णकुमारी त्याचा अर्थ दक्षाचे उद्यान — त्याचा आराम — असा लावतात.

दक्ष हा सतीचा पिता, म्हणजे शिवाचा सासरा. तो मोठा यज्ञ करतो आणि शिवाला निमंत्रण देत नाही. तरीही सती निमंत्रण नसताना तिथे जाते. पित्याच्या यज्ञात तिचा अपमान होतो, आणि ती तिथेच प्राणत्याग करते.

कथनांमध्ये शिवाचे उत्तर दोन रूपांत येते. कृष्णकुमारी यांनी दिलेल्या शिव पुराणाच्या सारांशात शिवाच्या घामातून वीरभद्र जन्मतो आणि दक्षाचा वध करतो. जिल्हा प्रशासनाच्या कथनात शिवाचे दुःख प्रलय तांडवाचे — लयाच्या नृत्याचे — रूप घेते, आणि विष्णूचे चक्र सतीच्या देहाचे अठरा भाग करते. ते जिथे पडतात ती ठिकाणे शक्तिपीठे बनतात, आणि द्राक्षारामाची माणिक्यांबा देवी त्यांत गणली जाते.

यज्ञाच्या विध्वंसानंतर शिव उमेसह द्राक्षाराम येथे वास करतो.

हा प्रसंग या मंदिराला वेगळे ठरवणाऱ्या एका प्रथेचे स्पष्टीकरण देतो. सतीच्या मृत्यूत संपलेला यज्ञ द्राक्षाराम येथे झाला, म्हणून सनातनी ब्राह्मण इथे यज्ञ करणे टाळतात; वृत्तपत्रांतील लोकप्रिय पुनर्कथन स्पष्टच सांगते की मंदिरात कोणताही यज्ञ होत नाही. संकुलात समान दर्जाची उपासनेची दोन केंद्रे का आहेत, याचेही स्पष्टीकरण यात आहे: भीमेश्वर, आणि माणिक्यांबा — जिचे मंदिर शक्तिपीठ परंपरेचा भाग आहे आणि जिचे वर्णन स्वतंत्र पानावर आहे.

ही कथा स्कंद पुराणात सविस्तर आहे, असे जिल्हा प्रशासन सांगते; कृष्णकुमारी ती शिव पुराणावरून देतात. दोन्हींचा अजून विशिष्ट अध्यायापर्यंत माग लागलेला नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • सरकारी: East Godavari District Administration, "Lord Bhimeswara Swami Temple, Draksharama" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, p. 17 archive.org
  • वृत्तपत्र: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

द्राक्षाराम भीमेश्वर स्वामी मंदिर का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. हे पाच पंचाराम क्षेत्रांपैकी एक आहे — किनारी आंध्रातील ही शिवमंदिरे; परंपरेनुसार त्यांची लिंगे पाच तुकड्यांत फुटलेल्या एकाच लिंगापासून आली आहेत.

    2 स्रोत यासाठी: हे पाच पंचाराम क्षेत्रांपैकी एक आहे — किनारी आंध्रातील ही शिवमंदिरे; परंपरेनुसार
    • सरकारी: East Godavari District Administration, "Lord Bhimeswara Swami Temple, Draksharama" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 17–18 archive.org

  2. एकाच संकुलात भीमेश्वर देव आणि माणिक्यांबा देवी यांची शेजारी शेजारी पूजा होते, आणि माणिक्यांबेचे मंदिर शक्तिपीठांत गणले जाते.

    स्रोत यासाठी: एकाच संकुलात भीमेश्वर देव आणि माणिक्यांबा देवी यांची शेजारी शेजारी पूजा होते, आण
    • सरकारी: East Godavari District Administration, "Lord Bhimeswara Swami Temple, Draksharama" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. मंदिराचे स्वतःचे तेलुगू स्थळपुराण आहे — श्रीनाथाचे भीमेश्वर पुराणमु, संस्कृत भीमखंडावरून तेलुगूत आणलेले.

    स्रोत यासाठी: मंदिराचे स्वतःचे तेलुगू स्थळपुराण आहे — श्रीनाथाचे भीमेश्वर पुराणमु, संस्कृत भीम
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 17–19 archive.org

  4. मंदिराच्या भिंतींवर मध्ययुगीन शिलालेखांचा मोठा संग्रह आहे — जिल्हा प्रशासन या मंदिराला शिलालेख-अभ्यासकांचा स्वर्ग म्हणते — आणि हे केंद्र-संरक्षित स्मारक आहे.

    2 स्रोत यासाठी: मंदिराच्या भिंतींवर मध्ययुगीन शिलालेखांचा मोठा संग्रह आहे — जिल्हा प्रशासन या मं
    • सरकारी: East Godavari District Administration, "Lord Bhimeswara Swami Temple, Draksharama" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण: Archaeological Survey of India, Alphabetical List of Monuments — Andhra Pradesh, no. 41: Bhimeswara temple, Draksharama, East Godavari asi.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

द्राविड

पूर्व चालुक्यकालीन बांधकाम. APSRTC चे पान मंदिराचे श्रेय वेंगीचा राजा भीम याला देते आणि मुखमंडपातील शिल्पकामात स्पष्ट चालुक्य वैशिष्ट्ये असल्याचे नोंदवते; सामलकोट भीमेश्वर मंदिरावरील पूर्व गोदावरी प्रशासनाचे पान त्या मंदिराच्या विमानाचे वर्णन प्रादेशिक भेदांसह द्राविड पद्धतीचे दोन मजली विमान असे करते आणि ते द्राक्षाराम मंदिरासारखे असल्याचे सांगते. बांधणाऱ्याचे श्रेय मात्र वादग्रस्त आहे — कालक्रम पाहा.

  • गर्भगृह

    दोन मजली गाभारा

    भीमेश्वर लिंग दोन मजली गाभाऱ्यातून वर जाते; दोन जिने वरच्या मजल्यावर नेतात, जिथे लिंगाच्या वरच्या भागाची पूजा होते.

    भीमेश्वर लिंगाची उंची: 10 ft
    • सरकारी: Andhra Pradesh State Road Transport Corporation, famous places, "Draksharamam" apsrtc.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  • गोपुर

    बाहेरच्या भिंतीतील चार प्रवेशद्वारे

    बाहेरच्या प्राकाराला चार प्रवेशद्वारे आहेत, प्रत्येकावर गोपुर; पश्चिमेकडचे पाच मजली आहे. पश्चिम गोपुर मंडपाच्या एका खांबावर रेड्डी राज्यकर्ता अनवेम रेड्डी याचे व्यक्तिचित्र शोधा.

    कुठे उभे राहावे: आधी पश्चिम प्रवेशद्वाराबाहेर, मग त्याच्या मंडपात.

  • शिल्प

    चालुक्य शिल्पकाम आणि खांबांवरील उठावशिल्पे

    मुखमंडपातील कोरीव कामात चालुक्य वैशिष्ट्ये दिसतात. खांबांवरील उठावशिल्पांत किरातार्जुनीय, कण्णप्पा आणि मृगव्याध यांच्या कथा आहेत; शरभेश्वर, लिंगोद्भव, सोळा हातांचा नृत्य करणारा गणेश, नटराज आणि वीरभद्र हेही शोधा.

  • तपशील

    लघु मंदिर

    संकुलाच्या नैऋत्य कोपऱ्यात एक लघु मंदिर उभे आहे.

    कुठे उभे राहावे: आवाराचा नैऋत्य कोपरा.

  • शिलालेख

    शिलालेख असलेल्या भिंती

    मंदिराच्या भिंती शिलालेखांनी भरलेल्या आहेत; कृष्णकुमारी यांना सापडलेली सर्वात जुनी तारीखयुक्त नोंद, इ.स. 1081 ची, मंदिराच्या भांडारात ठेवलेल्या एका सुट्या शिलेवर आहे.

  • पवित्र जल

    सप्तगोदावरी

    भीमेश्वर पुराणमु द्राक्षाराम येथील सप्तगोदावरीच्या निर्मितीचे स्पष्टीकरण देते; वृत्तपत्रांतील पुनर्कथन कुंडात सप्त गोदावरीचे पाणी आहे असे वर्णन करते.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून उघडण्याच्या वेळांची आम्हाला खात्री करता आली नाही, म्हणून आम्ही कोणत्याही वेळा देत नाही. प्रवासापूर्वी कृपया मंदिर कार्यालयाकडे किंवा देवस्थानाकडे चौकशी करा.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

गाभाऱ्याच्या वरच्या मजल्यावर दोन जिन्यांनी जावे लागते.

तिथे कसे पोहोचाल

  • रस्त्याने: काकिनाडा · सुमारे 28 किमीपूर्व गोदावरी जिल्हा प्रशासनाने दिलेले अंतर.
  • रस्त्याने: राजमहेंद्री (राजमहेंद्रवरम) · सुमारे 50 किमीपूर्व गोदावरी आणि कोनसीमा जिल्हा प्रशासनांनी दिलेले अंतर.
  • रस्त्याने: अमलापुरम · सुमारे 25 किमीपूर्व गोदावरी जिल्हा प्रशासनाने दिलेले अंतर.
  • विमानाने: राजमहेंद्री विमानतळसामान्य माहितीनुसार सर्वात जवळचा विमानतळ; अधिकृत पानावरून नव्हे.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 533262 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • शरन्नवरात्री

    Sep–Oct · आश्वयुज, शुक्ल पक्ष, पाडव्यापासून पुढे

    शरद ऋतूतील नवरात्र; जिल्हा प्रशासनाच्या यादीनुसार आश्विन शुद्ध प्रतिपदेपासून सुरू होते.

  • कार्तिक सोमवार आणि ज्वालातोरणम

    Oct–Nov · कार्तिक

    कार्तिक मासातील सोमवारचे उत्सव, ज्वालातोरणम — अग्नीची कमान — सह.

  • स्वामीवारी कल्याणम

    Feb · माघ, शुक्ल पक्ष, एकादशी (भीष्म एकादशी)

    माघ मासातील भीष्म एकादशीला होणारा भीमेश्वराचा विवाहोत्सव.

  • महाशिवरात्री

    Feb–Mar · माघ

    माघ मासातील महाशिवरात्री.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. पंचखंडित लिंगाचा एक तुकडा द्राक्षाराम येथे स्थापन होतो

    भीमेश्वर पुराणमुमध्ये त्रिपुरांच्या लिंगाच्या पाच तुकड्यांपैकी शेवटचा तुकडा द्राक्षाराम येथे स्थापन होतो; लोकप्रिय तारकासुर कथनात तो सूर्य स्थापन करतो. हे कोणत्या युगात घडले हे कथने सांगत नाहीत.

    2 स्रोत यासाठी: पंचखंडित लिंगाचा एक तुकडा द्राक्षाराम येथे स्थापन होतो
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 17–18 archive.org
    • वृत्तपत्र: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 892–922

    पूर्व चालुक्य राजा भीम याला श्रेय

    APSRTC चे पान सांगते की वेंगीचा पूर्व चालुक्य राजा भीम याने अशांत काळात (9 वे–10 वे शतक), त्याच्या राज्यावर राष्ट्रकूटांचे हल्ले होत असताना, हे मंदिर बांधले. दिलेली वर्षे पूर्व गोदावरी प्रशासनाने नोंदवलेल्या चालुक्य भीम पहिला याच्या कारकिर्दीच्या तारखा आहेत.

    यांच्याशी असहमत: अम्म दुसरा याचा शिलालेख द्राक्षाराम येथील एका शिवमंदिराची नोंद करतो

    3 स्रोत यासाठी: पूर्व चालुक्य राजा भीम याला श्रेय
    • सरकारी: Andhra Pradesh State Road Transport Corporation, famous places, "Draksharamam" apsrtc.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: East Godavari District Administration, "Sri Chalukya Kumararama Sri Bhimeswaraswamy vari Temple, Samalkot" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • वृत्तपत्र: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. सु. 945–970

    अम्म दुसरा याचा शिलालेख द्राक्षाराम येथील एका शिवमंदिराची नोंद करतो

    द्राक्षाराम येथे चालुक्य भीमाच्या श्रेयाचा कोणताही स्पष्ट पुरावा कृष्णकुमारी यांना आढळत नाही. अम्म दुसरा (इ.स. 945–970) याचा एक शिलालेख कुप्पनार्य या अधिकाऱ्याने द्राक्षाराम येथे कुप्पेश्वर नावाचे शिवमंदिर बांधल्याची नोंद करतो, आणि तेच भीमेश्वर मंदिर असावे असे त्या सुचवतात.

    यांच्याशी असहमत: पूर्व चालुक्य राजा भीम याला श्रेय

    स्रोत यासाठी: अम्म दुसरा याचा शिलालेख द्राक्षाराम येथील एका शिवमंदिराची नोंद करतो
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 26–27 archive.org

  3. 982

    जटा चोड भीम याच्या कांचीपुरम शिलालेखात उल्लेख

    शक 904 चा जटा चोड भीम याचा एक कांजीवरम शिलालेख द्राक्षाराम मंदिराचा उल्लेख करतो. त्याच्या वाचनाबाबत बी. व्ही. कृष्णराव आणि के. व्ही. सुब्रह्मण्य अय्यर यांच्यात मतभेद आहेत; कृष्णराव यांच्या वाचनाच्या आधारे कृष्णकुमारी मंदिराचा काळ किमान 10 व्या शतकाचा पूर्वार्ध मानतात.

    स्रोत यासाठी: जटा चोड भीम याच्या कांचीपुरम शिलालेखात उल्लेख
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 26–27 archive.org

  4. सु. 1050

    नन्नयाच्या तेलुगू महाभारतात अर्जुन द्राक्षाराम येथे

    11 व्या शतकातील नन्नयाच्या आंध्र महाभारताचे आदिपर्व सांगते की अर्जुनाने द्राक्षारामाला भेट देऊन तिथे शिवाची पूजा केली.

    2 स्रोत यासाठी: नन्नयाच्या तेलुगू महाभारतात अर्जुन द्राक्षाराम येथे
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 17–19 archive.org
    • सरकारी: East Godavari District Administration, "Sri Chalukya Kumararama Sri Bhimeswaraswamy vari Temple, Samalkot" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  5. 1081

    सर्वात जुना तारीखयुक्त शिलालेख

    मंदिराच्या भांडारातील इ.स. 1081 ची एक सुटी शिला, कलिंगच्या राजराजाच्या एका मंत्र्याची पत्नी पद्मावती हिने दिव्यासाठी दिलेल्या दानाची नोंद करते. कृष्णकुमारी तिचा काळ कुलोत्तुंग पहिला याची कारकीर्द मानतात.

    स्रोत यासाठी: सर्वात जुना तारीखयुक्त शिलालेख
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 26–27 archive.org

  6. सु. 1378–1454

    श्रीनाथ भीमेश्वर पुराणमु लिहितो

    राजमहेंद्रीच्या रेड्डी दरबारातील कवी श्रीनाथ संस्कृत भीमखंड तेलुगूत भीमेश्वर पुराणमु म्हणून आणतो; हेच मंदिराचे स्थळपुराण. दिलेली वर्षे कृष्णकुमारी यांनी सांगितलेला त्याचा जीवनकाळ आहेत.

    स्रोत यासाठी: श्रीनाथ भीमेश्वर पुराणमु लिहितो
    • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 17–19 archive.org

  7. धर्मादाय विभागाचा कारभार आणि ASI चे संरक्षण

    आंध्र प्रदेश धर्मादाय विभागाअंतर्गत एक कार्यकारी अधिकारी मंदिर चालवतो, आणि आंध्र प्रदेशातील केंद्र-संरक्षित स्मारकांच्या ASI यादीत हे मंदिर आहे.

    2 स्रोत यासाठी: धर्मादाय विभागाचा कारभार आणि ASI चे संरक्षण
    • सरकारी: East Godavari District Administration, "Lord Bhimeswara Swami Temple, Draksharama" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण: Archaeological Survey of India, Alphabetical List of Monuments — Andhra Pradesh, no. 41: Bhimeswara temple, Draksharama, East Godavari asi.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • सरकारी: East Godavari District Administration, "Lord Bhimeswara Swami Temple, Draksharama" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Dr. B.R. Ambedkar Konaseema District Administration, "Tourism" konaseema.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Andhra Pradesh State Road Transport Corporation, famous places, "Draksharamam" apsrtc.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • अभ्यास: M. Krishna Kumari, Pancharamas in Medieval Andhradesa, Agam Kala Prakashan, 1989, pp. 1–31 archive.org
  • वृत्तपत्र: Swarajya, "Trilinga Desa: The Telugu States' Tryst With The Divine" (Ratnakar Sadasyula), 24 February 2017 swarajyamag.com · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: East Godavari District Administration, "Sri Chalukya Kumararama Sri Bhimeswaraswamy vari Temple, Samalkot" eastgodavari.ap.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण: Archaeological Survey of India, Alphabetical List of Monuments — Andhra Pradesh, no. 41: Bhimeswara temple, Draksharama, East Godavari asi.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “द्राक्षाराम भीमेश्वर स्वामी मंदिर”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/draksharama (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो