द्वारकाधीश मंदिर

Dwarkadhish Temple

દ્વારકાધીશ મંદિર

कृष्ण · द्वारकाधीश

द्वारका, देवभूमी द्वारका जिल्हा, गुजरात · वैष्णव परंपरा

बद्रीनाथ, पुरी आणि रामेश्वरम यांच्यासोबत द्वारका हे चार धामांपैकी एक आहे.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

दर्शनाच्या वेळा
  • 6:30 am – 1:00 pm · सकाळचे दर्शन
  • 5:00 pm – 9:30 pm · संध्याकाळचे दर्शन
पुढची आरती किंवा पूजा (भारतीय वेळ)
खालील वेळापत्रक पाहा
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: द्वारका रेल्वे स्थानकहवाई: जामनगर किंवा पोरबंदर विमानतळ

अजून निश्चित नाही: वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

3 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

यात सांगितले आहे: भागवत पुराण, स्कंध 10, अध्याय 50

समुद्रात उभारलेली नगरी

मथुरेला वेढा पडला आहे. जरासंध पुन्हा पुन्हा नगरीवर चालून आला आहे, आणि आता दुसरा एक शत्रू — ग्रंथ ज्याला म्लेच्छ राजा म्हणतो — वाटेवर आहे.

कोणतीही मानवी शक्ती भेदू शकणार नाही असा किल्ला कृष्ण ठरवतो. आधी तो आपल्या कुटुंबाला तिथे वसवेल, आणि मगच आक्रमकाचा समाचार घेईल. आपला भाऊ बलराम याच्याशी चर्चा करून तो समुद्रात बारा योजने परिघाचा किल्ला बांधून घेतो, आणि त्याच्या आत एक नगरी.

पुराण या नगरीवर रेंगाळते, कारण ती देवांचा शिल्पी विश्वकर्मा याची निर्मिती आहे आणि तिच्यात त्याचे संपूर्ण कौशल्य दिसते. तिथे प्रशस्त भूखंडांवर आखलेले रुंद मार्ग, बाजारपेठांचे रस्ते आणि अंगणे आहेत. स्वर्गलोकातील वृक्ष आणि वेलींनी सजलेली उद्याने आणि बागा आहेत. प्रवेशद्वारांच्या मनोऱ्यांवर सोन्याचे कळस आहेत, आणि वरचे मजले स्फटिकाचे. घरे सोन्याने मढवलेली, त्यांच्यासमोर सोन्याचे कलश, रत्नजडित छते आणि पाचूच्या जमिनी. चांदी आणि पितळेत बांधलेली कोषागारे, कोठारे आणि उत्तम घोड्यांच्या पागा आहेत. प्रत्येक घराला आपली टेहळणी बुरूज आणि आपल्या कुलदेवतेचे देऊळ आहे. चारही वर्ण तिथे राहतात, आणि कृष्णाचे स्वतःचे महाल हे नगरीचे मुख्य सौंदर्य आहे.

देव भेटी पाठवतात. इंद्र सुधर्मा सभा आणतो — जिथे मर्त्य माणसाला मर्त्यतेचे नियम लागू होत नाहीत — आणि पारिजात वृक्ष. वरुण मनाइतके वेगवान घोडे देतो, काही गडद निळे तर काही पांढरे. कुबेर आपले आठ निधी देतो, आणि इतर लोकांचे अधिपती आपल्याकडचे जे काही आहे ते आणतात.

मग कृष्ण आपल्या योगमायेच्या शक्तीने मथुरेची सारी प्रजा नव्या नगरीत नेतो, जेणेकरून कोणालाही प्रवास करावा लागू नये. बलराम मथुरेच्या रक्षणासाठी मागे राहतो, आणि कृष्ण कमळांची माळ घालून, निःशस्त्र, नगरीच्या मुख्य दारातून बाहेर पडतो.

हीच ती नगरी जिच्या नावावरून मंदिराचे नाव आहे. द्वारकाधीश म्हणजे द्वारकेचा स्वामी, आणि गोमती खाडीवरील हे देवस्थान कृष्णाने जिथे राज्य केले तिथे उभे आहे असे मानले जाते.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “मथुरा सोडण्याची विनंती” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Bhagavata Purana 10.50.48–57 vedabase.io
यात सांगितले आहे: श्री द्वारकाधीश देवस्थान समितीची कथा, मंदिराच्या संकेतस्थळावर प्रकाशित केल्याप्रमाणे

मथुरा सोडण्याची विनंती

मंदिराची स्वतःची कथा कृष्णाच्या पश्चिमेकडील स्थलांतराचे वेगळे कारण देते. जरासंध मथुरेवर सतरा वेळा हल्ला करतो आणि प्रत्येक वेळी कृष्ण नगरीच्या संरक्षणाचे नेतृत्व करतो. अठराव्या आक्रमणानंतर यादव सभेचा सदस्य विकद्रु असा युक्तिवाद करतो की हे हल्ले कृष्णामुळे होत आहेत, आणि लोकांच्या भल्यासाठी त्याला निघून जायला सांगतो. कृष्ण मान्य करतो, मंदिर ज्याला गिरनार मानते तो गोमंतक ओलांडतो, आणि सौराष्ट्रात द्वारका वसवतो, जिथे तो श्री द्वारकाधीश होतो.

हे वर्णन वाचा

मंदिर प्रकाशित करत असलेल्या कथेत, कृष्ण अधिक चांगला किल्ला निवडला म्हणून मथुरा सोडत नाही. तो सोडतो कारण त्याचेच लोक त्याला तसे करायला सांगतात.

दबाव कंसाचा सासरा जरासंध याच्याकडून येतो. जरासंध मथुरेवर सतरा वेळा हल्ला करतो, आणि सतराही वेळा कृष्ण लोकांचे नेतृत्व करून त्याला परतवून लावतो. कृष्ण जरासंधाच्या हंस आणि डिंभक या दोन मित्रांनाही मारवतो, त्यामुळे हल्लेखोर सैन्य दुबळे होते.

मग अठरावे आक्रमण येते, आणि त्यासोबत नगरीच्या आतूनच एक आवाज. यादव सभेचा सदस्य विकद्रु उभा राहतो आणि स्पष्टपणे मुद्दा मांडतो: ही आक्रमणे कृष्णामुळे होत राहतात. मंदिराच्या पानावर त्याचे शब्द दिले आहेत — "म्हणून या परिस्थितीत, लोकांच्या भल्यासाठी मी तुला आम्हाला सोडून जाण्याची विनंती करतो."

कृष्ण ते स्वीकारतो. तो मथुरा सोडतो, गोमंतक — ज्याला मंदिर गिरनार पर्वत मानते — ओलांडतो, आणि पुढे सौराष्ट्रात जातो. तिथे तो द्वारका बांधतो, जिला मंदिर सुवर्णनगरी म्हणते, आणि धर्मावर आधारित राज्य म्हणून तिचा कारभार करतो. यावरूनच त्याला ते नाव मिळते ज्या नावाने मंदिर त्याला ओळखते: श्री द्वारकाधीश, द्वारकेचा स्वामी.

भागवत पुराणाच्या कथेशी फरक हेतूमध्ये आहे, गंतव्यात नाही. पुराणात कृष्ण स्वतःहून आपल्या लोकांना कोणत्याही मानवी सैन्याच्या आवाक्याबाहेर नेण्याचे ठरवतो, आणि देव नव्या नगरीची सजावट करतात. मंदिराच्या कथेत तो सभा विनंती करते म्हणून, लोकांसाठी जातो. दोन्ही कथा द्वारकेत संपतात, आणि दोन्ही हे स्पष्ट करतात की या मंदिराच्या देवाची पूजा व्रजातील गोपाळ म्हणून नव्हे, तर राजा म्हणून का होते.

इतरत्र वेगळ्या प्रकारे सांगितले जाते. हे वर्णन याच पानावर दिलेल्या “समुद्रात उभारलेली नगरी” शी जुळत नाही. आम्ही प्रत्येक वर्णन त्याची स्वतःची परंपरा सांगते तसे सांगतो, आणि त्यांच्यात निवड करत नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Krishna become Dwarkadhish dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
यात सांगितले आहे: महाभारत, मौसल पर्व, विभाग 7

समुद्र द्वारका गिळतो

कृष्णाच्या मृत्यूनंतर अर्जुन कृष्ण आणि बलराम यांचे अंत्यसंस्कार करण्यासाठी आणि वाचलेल्यांना बाहेर नेण्यासाठी द्वारकेला येतो. सातव्या दिवशी तो वृष्णींच्या स्त्रिया, मुले, वृद्ध आणि नागरिक यांना घेऊन निघतो; त्यांच्यात कृष्णाचा पणतू वज्रही असतो. ते निघत असताना समुद्र त्यांच्या मागे नगरीत घुसतो. वाटेत दरोडेखोरांसमोर अर्जुनाचे बळ अपुरे पडते; तो वाचलेल्यांना इतरत्र वसवतो आणि इंद्रप्रस्थाचे राज्य वज्राला देतो.

हे वर्णन वाचा

कृष्ण — ग्रंथातील वासुदेव — मरण पावला आहे, आणि जे करायचे उरले आहे ते करण्यासाठी अर्जुन द्वारकेला आला आहे. तो नागरिकांना आणि नगरीच्या अधिकाऱ्यांना निघण्याची तयारी करायला सांगतो. तो वासुदेवाच्या अंत्यविधीची व्यवस्था करतो, ज्यात त्याच्यासोबत गेलेल्या पत्नी त्याच्यासह दहन केल्या जातात. मारल्या गेलेल्या वृष्णींचे विधी तो करतो, आणि राम — बलराम — आणि वासुदेव यांचे दहन करतो.

सातव्या दिवशी अर्जुन निघतो. त्याच्यासोबत विधवा, मुले आणि वृद्ध, वृष्णींचे नागरिक आणि सेवक, कृष्णाचा परिवार, आणि कृष्णाचा पणतू वज्र असतात. अर्जुन स्वतः या मिरवणुकीचे नेतृत्व करतो.

त्यांच्या मागे समुद्र आत येतो. ग्रंथ सांगतो की मिरवणूक जी जी जमीन पार करत होती, ती ती समुद्र लगेच आपल्या पाण्याने बुडवत होता. लोक घाबरून घाईघाईने पुढे जातात.

प्रवासाचा शेवट चांगला होत नाही. दरोडेखोर या काफिल्यावर हल्ला करतात आणि अनेक स्त्रियांना पळवून नेतात. अर्जुनाला आढळते की त्याची दिव्य अस्त्रे त्याला आठवत नाहीत, त्याचे धनुष्य कसेबसे सज्ज होते, आणि त्याचे बाण संपतात. तो हे दैवाचे काम मानतो. तो वाचलेल्यांना अनेक ठिकाणी वसवतो, आणि इंद्रप्रस्थाचे राज्य वज्राला देतो.

हा प्रसंग मंदिराच्या दृष्टीने दोन प्रकारे महत्त्वाचा आहे. समुद्राखालील नगरीमागची परंपरा हीच आहे — मंदिराच्या स्वतःच्या संकेतस्थळावर बुडालेल्या द्वारकेवर एक स्वतंत्र विभाग आहे. आणि तो वज्राचे नाव घेतो, ज्याला मंदिर वज्रनाभ म्हणते: मंदिराच्या कालक्रमानुसार, द्वारकेत आपल्या पूर्वजाचे पहिले स्मारक बांधणारा पणतू.

हे वर्णन कुठून आले

  • इतिहास: Mahabharata, Mausala Parva, section 7, tr. Kisari Mohan Ganguli sacred-texts.com
  • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

द्वारकाधीश मंदिर का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. बद्रीनाथ, पुरी आणि रामेश्वरम यांच्यासोबत द्वारका हे चार धामांपैकी एक आहे.

    स्रोत यासाठी: बद्रीनाथ, पुरी आणि रामेश्वरम यांच्यासोबत द्वारका हे चार धामांपैकी एक आहे.
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India: Dwarkadhish Temple incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. मंदिराचा स्वतःचा कालक्रम गोमती खाडीवरील कृष्णाच्या नगरीच्या जागी कृष्णाचा पणतू वज्रनाभ याने बांधलेल्या स्मारकापासून सुरू होतो.

    2 स्रोत यासाठी: मंदिराचा स्वतःचा कालक्रम गोमती खाडीवरील कृष्णाच्या नगरीच्या जागी कृष्णाचा पणतू व
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: District Administration, Devbhumi Dwarka, Dwarkadhish Temple devbhumidwarka.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. शिखरावर 52 गज कापडाचा ध्वज फडकतो; मंदिर या 52 गजांचे स्पष्टीकरण कृष्णाच्या द्वारकेचे 52 प्रशासकीय विभाग असे देते.

    स्रोत यासाठी: शिखरावर 52 गज कापडाचा ध्वज फडकतो; मंदिर या 52 गजांचे स्पष्टीकरण कृष्णाच्या द्वार
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Dwaja Arohan dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. यात्रेकरू स्वर्गद्वारातून आत येतात आणि मोक्षद्वारातून बाहेर पडतात.

    स्रोत यासाठी: यात्रेकरू स्वर्गद्वारातून आत येतात आणि मोक्षद्वारातून बाहेर पडतात.
    • सरकारी: District Administration, Devbhumi Dwarka, Dwarkadhish Temple devbhumidwarka.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

मारू-गुर्जर

पर्यटन मंत्रालय या इमारतीचे वर्णन 16व्या शतकातील चालुक्य शैली असे करते. इथे ती मारू-गुर्जर म्हणून दाखवली आहे, पण त्याची अजून खात्री झालेली नाही: शैलीचे नाव देणारा कोणताही ASI किंवा शैक्षणिक अभ्यास सापडलेला नाही.

  • तपशील

    स्वर्गद्वार आणि मोक्षद्वार

    दोन प्रवेशद्वारे: आत येण्यासाठी वापरले जाणारे स्वर्गद्वार, आणि बाहेर पडण्यासाठी वापरले जाणारे मोक्षद्वार.

  • तपशील

    गोमतीकडे जाणाऱ्या 56 पायऱ्या

    गोमतीच्या बाजूने मंदिराच्या मागच्या भागापर्यंत 56 पायऱ्यांचा जिना चढतो.

    कुठे उभे राहावे: गोमतीच्या घाटांवर, मंदिराच्या मागच्या भागाकडे वर पाहत.

    गोमतीच्या बाजूपासून मंदिराच्या मागच्या भागापर्यंतचा जिना: 56 steps
    • सरकारी: District Administration, Devbhumi Dwarka, Dwarkadhish Temple devbhumidwarka.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  • शिखर

    52 गजांचा ध्वज

    शिखरावरील ध्वज, 52 गज कापडाचा, काठावर 52 लहान ध्वज असलेला, आणि त्यावर सूर्य व चंद्र. शिखराच्या उंचीबद्दल सरकारी स्रोतांमध्ये मतभेद आहेत (जिल्हा प्रशासनानुसार सुमारे 43 m, पर्यटन मंत्रालयानुसार 78 m), म्हणून इथे उंची दिलेली नाही.

  • शिलालेख

    पहिल्या मजल्यावरील ब्राह्मी लिपी

    मंदिराचा कालक्रम हरिमंदिराच्या पहिल्या मजल्यावरील, सुमारे इ.स.पू. 100 च्या ब्राह्मी लिपीचा उल्लेख त्या भागाच्या सुरुवातीच्या जीर्णोद्धाराचा पुरावा म्हणून करतो.

    सुमारे इ.स.पू. 100, मंदिराच्या कालक्रमानुसार

  • तपशील

    आदि शंकराचार्यांच्या भेटीचे स्मारक

    8व्या शतकातील आदि शंकराचार्यांच्या भेटीचे मंदिरातील स्मारक. मंदिराचा कालक्रम पुढे सांगतो की त्यांनी चौथ्या मजल्यावर आद्यशक्तीचे देऊळ स्थापन केले.

  • पवित्र जल

    गोमती

    मंदिर गोमती खाडीवर उभे आहे.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

सकाळचे दर्शनभोग आणि अभिषेकासाठी (08:00–09:00) दर्शन थोड्या थोड्या वेळासाठी बंद असते.6:30 am – 1:00 pm
मंगला आरती6:30 am
शृंगार आरती10:30 am – 10:45 am
राजभोग (दर्शन बंद)12:00 pm – 12:20 pm
संध्याकाळचे दर्शनउत्थापन दर्शनाने सुरू होते; भोगासाठी थोड्या थोड्या वेळासाठी बंद असते.5:00 pm – 9:30 pm
संध्या आरती7:30 pm – 7:45 pm
शयन आरती8:30 pm – 8:35 pm

त्याच दिवशी खात्री करा. उत्सवाच्या दिवशी आणि पूर्वसूचनेशिवाय वेळा बदलतात.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: जामनगर किंवा पोरबंदर विमानतळदेवभूमी द्वारका जिल्हा प्रशासनानुसार, पुढे रस्त्याने किंवा रेल्वेने.
  • रेल्वेने: द्वारका रेल्वे स्थानकजिल्हा प्रशासनानुसार मंदिरापासून सुमारे 2 km.
  • रस्त्याने: NH-947हा राष्ट्रीय महामार्ग थेट द्वारका शहरात जातो.

पिन 361335 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

सेवा

  • ध्वजारोहण (ध्वज अर्पण)श्री गुग्गळी 505 समिती कार्यालय, प्रेमभिक्षुजी रोड, द्वारका येथून बुकिंग; संपर्क तपशील मंदिराच्या पानावर.बुक करा

आम्ही तपासले तेव्हा मंदिराने प्रसिद्ध केलेले दर. ते बदलतात; मंदिराचे बुकिंग संकेतस्थळ अंतिम.

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • कृष्ण जन्माष्टमीकृष्ण जन्मोत्सव

    कृष्णाचा जन्मोत्सव, ज्यासाठी मंदिर कृष्ण जन्मोत्सवाचे स्वतंत्र पान ठेवते; पर्यटन मंत्रालय द्वारकेत साजऱ्या होणाऱ्या उत्सवांमध्ये जन्माष्टमीचे नाव घेते.

इथे दिसणाऱ्या प्रथा

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. कृष्ण द्वारका वसवतो

    कृष्णाने यादवांना मथुरेतून समुद्रात बांधलेल्या नगरीत नेल्याची भागवत पुराणातील कथा.

    स्रोत यासाठी: कृष्ण द्वारका वसवतो
    • पुराण: Bhagavata Purana 10.50.48–57 vedabase.io

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 400 इ.स.पू.

    मंदिराच्या कालक्रमानुसार वज्रनाभाचे स्मारक

    वज्रनाभाने आपल्या पूर्वजाच्या स्मरणार्थ हरिमंदिराच्या पूर्वेला बांधलेल्या छत्रीसारख्या स्मारकाचा काळ मंदिर सुमारे इ.स.पू. 400 देते. जिल्हा प्रशासन हीच परंपरा 2,500 वर्षांहून अधिक पूर्वीची म्हणून सांगते.

    यांच्याशी असहमत: सुमारे 1,200 वर्षांचा पुरातत्त्वीय काळ

    2 स्रोत यासाठी: मंदिराच्या कालक्रमानुसार वज्रनाभाचे स्मारक
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: District Administration, Devbhumi Dwarka, Dwarkadhish Temple devbhumidwarka.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. सु. 800

    आदि शंकराचार्य मंदिराचा जीर्णोद्धार करतात

    मंदिराचा कालक्रम मंदिराच्या जीर्णोद्धाराचे आणि चौथ्या मजल्यावर आद्यशक्तीचे देऊळ स्थापन करण्याचे श्रेय आदि शंकराचार्यांना देतो.

    स्रोत यासाठी: आदि शंकराचार्य मंदिराचा जीर्णोद्धार करतात
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. 1241

    हल्ल्यात मंदिराचे नुकसान

    मंदिराचा कालक्रम मोहम्मद शाहने द्वारकेवर केलेल्या, मंदिराचे नुकसान करणाऱ्या हल्ल्याची नोंद करतो. प्रतिकार करताना पाच ब्राह्मण मरण पावले; मंदिराजवळील त्यांची स्थाने आज पंच पीर या नावाशी जोडलेली आहेत.

    स्रोत यासाठी: हल्ल्यात मंदिराचे नुकसान
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. 1559

    शंकराचार्य अनिरुद्धाश्रम यांनी मूर्ती स्थापन केली

    मंदिराचा कालक्रम नोंदवतो की शंकराचार्य अनिरुद्धाश्रम यांनी डुंगरपूर येथे एक मूर्ती घडवून घेतली आणि ती मंदिर परिसरात स्थापन केली.

    स्रोत यासाठी: शंकराचार्य अनिरुद्धाश्रम यांनी मूर्ती स्थापन केली
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  5. 1861

    महाराजा खंडेराव यांच्या काळात जीर्णोद्धार

    महाराजा खंडेराव यांनी मंदिराचा जीर्णोद्धार केला, आणि वाघेरांशी झालेल्या लढाईत खराब झालेल्या शिखराची इंग्रजांनी दुरुस्ती केली. 1903 मध्ये एका गायकवाड महाराजांनी शिखरावर सोन्याचा कलश बसवला.

    स्रोत यासाठी: महाराजा खंडेराव यांच्या काळात जीर्णोद्धार
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  6. 1960

    सरकारकडे देखभाल

    मंदिराचा कालक्रम नोंदवतो की 1960 पासून भारत सरकारने मंदिराची देखभाल आणि हळूहळू जीर्णोद्धार सुरू केला.

    स्रोत यासाठी: सरकारकडे देखभाल
    • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  7. सुमारे 1,200 वर्षांचा पुरातत्त्वीय काळ

    जिल्हा प्रशासन नोंदवते की पुरातत्त्व विभाग मंदिराचा काळ सुमारे 1,200 वर्षांपूर्वीचा मानतो, तर परंपरा 2,500 वर्षांहून अधिक पूर्वी वज्रनाभाला श्रेय देते. पर्यटन मंत्रालय तिसरी माहिती देते: मूळ बांधकाम इ.स.पू. 200 मध्ये, शतकानुशतके पुनर्बांधणी, आणि सध्याचे रूप 16व्या शतकातील.

    यांच्याशी असहमत: मंदिराच्या कालक्रमानुसार वज्रनाभाचे स्मारक

    2 स्रोत यासाठी: सुमारे 1,200 वर्षांचा पुरातत्त्वीय काळ
    • सरकारी: District Administration, Devbhumi Dwarka, Dwarkadhish Temple devbhumidwarka.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India: Dwarkadhish Temple incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    सोमनाथ

    त्याच सौराष्ट्र किनाऱ्यावरील प्रभास पाटण येथील ज्योतिर्लिंग; मंदिराची स्वतःची कथा द्वारकेचे स्थान प्रभास पाटणच्या संदर्भात सांगते.

  • ठिकाण

    बेट द्वारका

    मंदिराच्या कालक्रमानुसार, एका हल्ल्याच्या वेळी द्वारकाधीशाची मूर्ती सुरक्षिततेसाठी ज्या बेटावर हलवली गेली ते बेट.

  • घाट

    गोमती घाट

    मंदिराखालील खाडीकाठच्या पायऱ्या; देवस्थानाच्या मागच्या बाजूने 56 पायऱ्यांच्या जिन्याने इथे पोहोचता येते.

देवभूमी द्वारका जिल्ह्यातील इतर

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Little History dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Time Table dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Dwaja Arohan dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • मंदिर प्रशासन: Shree Dwarkadhish Devasthan Samiti, Krishna become Dwarkadhish dwarkadhish.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: District Administration, Devbhumi Dwarka, Dwarkadhish Temple devbhumidwarka.nic.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India, Incredible India: Dwarkadhish Temple incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • पुराण: Bhagavata Purana 10.50.48–57 vedabase.io
  • इतिहास: Mahabharata, Mausala Parva, section 7, tr. Kisari Mohan Ganguli sacred-texts.com
या पानावर केलेल्या दुरुस्त्या (2)
  • 2026-10-09: changed “traditional” to “canonical”. A dated modern event reported by a dated documentary source; "traditional" presented it as folklore. No source disputes it.
  • 2026-10-09: changed “traditional” to “canonical”. A dated modern event reported by a dated documentary source; "traditional" presented it as folklore. No source disputes it.

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “द्वारकाधीश मंदिर”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/dwarkadhish-dwarka (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो