एकाम्बरेश्वर मंदिर

Ekambareswarar Temple

ஏகாம்பரநாதர் கோயில்

शिव · एकाम्बरनाथर

पृथ्वी लिंग (पृथ्वी तत्त्व)

कांचीपुरम, तमिळनाडू · शैव परंपरा

हे पाच पंचभूत स्थलांपैकी एक आहे, जिथे शिवाची पृथ्वी तत्त्वाच्या रूपात पूजा होते.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

दर्शनाच्या वेळा
  • 6:00 am – 12:30 pm · दर्शन (सकाळ)
  • 4:00 pm – 8:30 pm · दर्शन (संध्याकाळ)
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: कांचीपुरम रेल्वे स्टेशन (CJ)हवाई: चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (MAA)

अजून निश्चित नाही: वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

यात सांगितले आहे: स्कंद पुराण, माहेश्वर खंड, अरुणाचल खंड (पूर्वार्ध) 3–4

वाळूचे लिंग आणि कंपेचा पूर

स्कंद पुराण ही कथा अरुणाचलावरील आपल्या ग्रंथात सांगते, कारण देवीचा त्या डोंगराकडचा प्रवास कांचीपासूनच सुरू होतो.

अंधार. शिव आणि पार्वती खेळत असताना ती आपल्या हातांनी त्याचे तीन डोळे झाकते — चंद्र, सूर्य आणि अग्नी असलेले डोळे. तिचा हेतू वाईट नसतो. पण जगाचा प्रकाश विझतो. देवांची भरभराट थांबते, वेदांचे तेज लोपते आणि यज्ञ बंद पडतात. ऋषी कारण शोधून काढतात आणि प्रेमाच्या खेळातून सुरू झालेला हा विनाश थांबवण्याची शिवाकडे प्रार्थना करतात. शिव गौरीला डोळे सोडायला सांगतो, आणि प्रकाश परत येतो. सिद्ध सांगतात की शिवाच्या काळातील त्या अर्ध्या निमिषाची किंमत कोट्यवधी मानवी वर्षे इतकी पडली आहे.

शिक्षा. शिव या कृत्याला अविचारी म्हणतो: ती विश्वाची माता आहे, आणि जग अवेळी नष्ट झाले आहे. पार्वती विचारते, याची भरपाई कशी करू? शिव तिचा पश्चात्ताप स्वीकारतो आणि जगाच्या कल्याणासाठी कांची येथे तपश्चर्या सांगतो. तो त्या नगरीचे वर्णन पृथ्वीवरील स्वर्ग असे करतो, जिथे कंपा नदी मोठमोठी पापे नष्ट करते आणि एकच आंब्याचे झाड उगवते. गण, डाकिनी आणि योगी तिची सेवा करतील आणि तो तिच्या मनात राहील, असे वचन तो देतो.

तपश्चर्या. पार्वती आपल्या सख्यांसह कंपेकडे जाते. ते एकमेव आंब्याचे झाड — एकाम्र — तिला शिवाची आठवण करून देते. तिची सखी विजया तिला धीर देते. नदीकाठी ती आपले अलंकार उतरवते, वल्कले आणि रुद्राक्ष धारण करते, वन देईल ते खाते, आणि उन्हाळ्यातील पंचाग्नी, पावसाळ्यातील उघडी जमीन आणि हिवाळ्यातील पाणी सोसत बसते. ती वाळूचे लिंग बनवते आणि त्याची पूजा करते.

पूर. तिची परीक्षा पाहण्यासाठी शिव कंपेला मोठा पूर आणतो. तिच्या सख्या इशारा देतात की प्रवाह वाळूचे लिंग वाहून नेईल, आणि तिला निघून जाण्याचा आग्रह करतात. ती जात नाही. अंबिका लिंगाला कवटाळते, आणि मन सदाशिवावर एकाग्र ठेवून, पाणी आपल्यावरून वाहत असतानाही त्याच्यासोबत राहते.

वाणी. एक अदृश्य वाणी तिला सांगते की पूर ओसरला आहे आणि ती आता लिंग सोडू शकते, आणि जाहीर करते की हे वाळूचे लिंग सदैव महान राहील आणि देव त्याची पूजा करतील. मग शिव तिला सांगतो की तो अरुणाचल नावाचे अग्निमय रूप धारण करेल, आणि तिला गौतम ऋषींकडे पाठवतो. पार्वती — आता कामाक्षी म्हणून ओळखली जाणारी — देवांना आणि ऋषींना कंपेच्या काठी सोडून निघते.

कथा काय स्पष्ट करते. हे वर्णन मंदिराला त्याचे नाव देते — एकाम्रेश्वर, एकमेव आंब्याच्या झाडाचा स्वामी — आणि येथील लिंग पृथ्वी तत्त्वाचे का मानले जाते हेही स्पष्ट करते: देवीने बनवलेले आणि पुरात घट्ट धरून ठेवलेले हे वाळूचे लिंग आहे.

हे वर्णन कुठून आले

  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 3.23–72 wisdomlib.org
  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 4.1–55 wisdomlib.org
यात सांगितले आहे: तेवारम — सातव्या तिरुमुरैतील सुंदरर यांचे स्तोत्र 7.61, thevaaram.org वरील त्याच्या इंग्रजी अनुवादाच्या टिपांसह

डाव्या डोळ्यासाठी सुंदरर यांचे गायन

नायनार कवी सुंदरर यांनी कांचीपुरम येथील मंदिर, तिरुक्कच्ची एकंबमच्या प्रभूला उद्देशून एक स्तोत्र गायले. त्याचे पहिले कडवे शिवाच्या एका अद्भुत कृत्याची स्तुती करते, आणि thevaaram.org वरील इंग्रजी अनुवाद त्या कृत्याचा अर्थ कवीच्या डाव्या डोळ्याची दृष्टी परत आणणे असा लावतो; अनुवादक हा प्रसंग सेक्किळार यांच्या पेरिय पुराणाच्या कडवे 287 पर्यंत शोधतो. स्तोत्रात शिवाच्या पत्नीचे नाव उमै असे आहे — लांब सुगंधी केसांची स्त्री, जी येथे त्याची पूजा करते.

हे वर्णन वाचा

तेवारमच्या तीन कवींपैकी एक, सुंदरर यांनी सातव्या तिरुमुरैतील (7.61) एक स्तोत्र तिरुक्कच्ची एकंबम येथील शिवाला — कांचीपुरमच्या एकाम्बरेश्वर मंदिराला — उद्देशून गायले.

स्तोत्राचे पहिले कडवे प्रभूच्या एका अद्भुत कृत्याची स्तुती करते. thevaaram.org वर स्तोत्रासोबत प्रकाशित इंग्रजी अनुवादात अनुवादक ते कृत्य स्पष्ट करतो: येथे सुंदरर यांना त्यांच्या डाव्या डोळ्याची दृष्टी परत मिळाली. ही टीप हा प्रसंग जिथे नोंदवला आहे ते ठिकाण म्हणून सेक्किळार यांच्या पेरिय पुराणाच्या — नायनारांच्या बाराव्या शतकातील चरित्रांच्या — कडवे 287 कडे निर्देश करते.

स्तोत्रात उमैचाही — लांब, सुगंधी केसांची स्त्री असे वर्णन केलेल्या देवीचा — या ठिकाणी प्रभूची पूजा करत असल्याचा उल्लेख आहे. ती ओळ सुंदरर यांच्या स्तोत्राला कंपेकाठच्या देवीच्या पूजेच्या मंदिराच्या स्वतःच्या कथेशी जोडते.

सुंदरर यांची दृष्टी कशी गेली आणि कांची येथे ती का परत आली याचे अधिक सविस्तर कथन पेरिय पुराणातील आहे. ते त्या ग्रंथात आम्ही अद्याप वाचलेले नाही, म्हणून ते येथे पुन्हा सांगितलेले नाही.

हे वर्णन कुठून आले

  • स्तोत्र: Tevaram, Seventh Tirumurai 7.61 (Tirukkacci Ekampam), Sundarar; text and V. M. Subramanya Aiyar's English translation on thevaaram.org thevaaram.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

एकाम्बरेश्वर मंदिर का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. हे पाच पंचभूत स्थलांपैकी एक आहे, जिथे शिवाची पृथ्वी तत्त्वाच्या रूपात पूजा होते.

    स्रोत यासाठी: हे पाच पंचभूत स्थलांपैकी एक आहे, जिथे शिवाची पृथ्वी तत्त्वाच्या रूपात पूजा होते.
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India — Incredible India, "Ekambareswarar Temple" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. स्कंद पुराण पार्वतीची तपश्चर्या येथे घडल्याचे सांगते: तिने कंपा नदीच्या काठी, एकाच आंब्याच्या झाडाजवळ वाळूचे लिंग बनवले, आणि तिची परीक्षा पाहण्यासाठी शिवाने पूर पाठवला तेव्हा तिने ते घट्ट धरून ठेवले.

    2 स्रोत यासाठी: स्कंद पुराण पार्वतीची तपश्चर्या येथे घडल्याचे सांगते: तिने कंपा नदीच्या काठी, एक
    • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 3.59–69 wisdomlib.org
    • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 4.9–36 wisdomlib.org

  3. सुंदरर यांचे तेवारम स्तोत्र 7.61 तिरुक्कच्ची एकंबमच्या प्रभूला उद्देशून आहे, त्यामुळे हे मंदिर नायनारांनी गायलेल्या पाडल पेट्र स्थलांमध्ये येते; अनुवादक त्याचे पहिले कडवे कवीच्या डाव्या डोळ्याची दृष्टी परत येण्याशी जोडतो.

    स्रोत यासाठी: सुंदरर यांचे तेवारम स्तोत्र 7.61 तिरुक्कच्ची एकंबमच्या प्रभूला उद्देशून आहे, त्य
    • स्तोत्र: Tevaram, Seventh Tirumurai 7.61 (Tirukkacci Ekampam), Sundarar; text and V. M. Subramanya Aiyar's English translation on thevaaram.org thevaaram.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. इनक्रेडिबल इंडिया 1509 मध्ये बांधलेल्या नऊ मजली गोपुराचे श्रेय विजयनगरचा राजा कृष्णदेवराय याला देते; त्यावर राजा आणि राणीच्या आकृत्या दिसतात.

    स्रोत यासाठी: इनक्रेडिबल इंडिया 1509 मध्ये बांधलेल्या नऊ मजली गोपुराचे श्रेय विजयनगरचा राजा कृ
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India — Incredible India, "Ekambareswarar Temple" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

द्राविड

इनक्रेडिबल इंडिया पल्लव, चोळ आणि विजयनगर यांच्या बांधकामाच्या लागोपाठच्या टप्प्यांचे वर्णन करते, पण शैलीचे नाव देत नाही. येथे मंदिराचे वर्णन द्राविड असे केले आहे, पण याला दुजोरा देणारे ASI चे किंवा शैक्षणिक वर्णन अद्याप सापडलेले नाही.

  • गोपुर

    कृष्णदेवरायाचे गोपुर

    इनक्रेडिबल इंडिया 1509 मधील ज्या नऊ मजली प्रवेश-बुरुजाचे श्रेय कृष्णदेवरायाला देते तो; त्यावरील राजा आणि राणीच्या आकृत्या पाहा.

    विजयनगर, 1509

  • महामंडप

    सहस्रस्तंभ मंडप

    हजार खांबांचा मंडप — सर्वांत बाहेरच्या (पाचव्या) प्राकारासोबत विजयनगर काळात घातलेली भर.

    विजयनगर

  • शिल्प

    सहस्र लिंगम

    1,008 लहान कोरीव लिंगांपासून घडवलेले एक लिंग.

  • शिलालेख

    चोळ शिलालेख

    चोळांनी मंदिराला दिलेल्या देणग्यांची नोंद करणारे शिलालेख — चोळांनी मंदिर ग्रॅनाइटमध्ये पुन्हा बांधले आणि शंभर खांबांचा मंडप जोडला त्या टप्प्यातील.

    चोळ

  • पवित्र वृक्ष

    आंबा (एकाम्र)

    Mangifera indica

    स्कंद पुराणातील वर्णनातील (अरुणाचल खंड, पूर्वार्ध 3.59–69) एकमेव आंब्याचे झाड, ज्यावरून मंदिराला नाव मिळाले. आज मंदिरात असे झाड आहे का आणि असल्यास कुठे, हे अद्याप निश्चित झालेले नाही.

  • पवित्र जल

    कंपा नदी

    स्कंद पुराणातील वर्णनातील नदी, जी तिथे मोठमोठी पापे नष्ट करणारी म्हटली आहे (पूर्वार्ध 3.59–63).

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

दर्शन (सकाळ)6:00 am – 12:30 pm
दर्शन (संध्याकाळ)4:00 pm – 8:30 pm

त्याच दिवशी खात्री करा. उत्सवाच्या दिवशी आणि पूर्वसूचनेशिवाय वेळा बदलतात. या वेळा मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून घेतलेल्या नाहीत.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (MAA)इनक्रेडिबल इंडियानुसार सर्वांत जवळचा विमानतळ.
  • रेल्वेने: कांचीपुरम रेल्वे स्टेशन (CJ)इनक्रेडिबल इंडियानुसार सर्वांत जवळचे स्टेशन.

पिन 631502 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

  • पंगुनी ब्रह्मोत्सव

    Mar–Apr · पंगुनी · 10 दिवस

    दहा दिवसांचा उत्सव, ज्यात प्रमुख देवता आणि 63 नायनमार यांची मिरवणूक निघते. त्याची सांगता कल्याणोत्सवाने होते — एकाम्बरेश्वर आणि पार्वती यांच्या विवाहाचे पुनर्नाट्य.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. पार्वती कंपेकाठी वाळूच्या लिंगाची पूजा करते

    स्थळाच्या उत्पत्तीबद्दल स्कंद पुराणातील वर्णन. हे कोणत्या युगात घडले हे पुराण सांगत नाही.

    2 स्रोत यासाठी: पार्वती कंपेकाठी वाळूच्या लिंगाची पूजा करते
    • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 3.53–72 wisdomlib.org
    • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 4.9–36 wisdomlib.org

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 600–699

    पल्लवकालीन देवस्थान

    इनक्रेडिबल इंडियानुसार मंदिराची सुरुवात कदाचित लाकडाच्या एका लहान देवस्थानापासून झाली, आणि सातव्या शतकात पल्लव राजा महेंद्रवर्मन पहिला याने ते वीट आणि दगडात पुन्हा बांधले, आणि समोर काळ्या ग्रॅनाइटचा मंडप उभारला. हे पान ही माहिती परंपरा म्हणून ('असे सांगितले जाते') देते, शिलालेखांवरून मिळालेला निष्कर्ष म्हणून नव्हे.

    स्रोत यासाठी: पल्लवकालीन देवस्थान
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India — Incredible India, "Ekambareswarar Temple" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. सु. 801–900

    चोळांकडून ग्रॅनाइटमध्ये पुनर्बांधणी

    इनक्रेडिबल इंडिया चोळांनी ग्रॅनाइटमध्ये केलेली पुनर्बांधणी नवव्या शतकातील असल्याचे सांगते; त्यात शंभर खांबांचा मंडप आणि आणखी प्राकार जोडले गेले. चोळ शिलालेख मंदिराला दिलेल्या देणग्यांची नोंद करतात.

    स्रोत यासाठी: चोळांकडून ग्रॅनाइटमध्ये पुनर्बांधणी
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India — Incredible India, "Ekambareswarar Temple" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  3. 1509

    कृष्णदेवरायाचे गोपुर

    इनक्रेडिबल इंडिया 1509 मधील नऊ मजली गोपुराचे श्रेय विजयनगरचा राजा कृष्णदेवराय याला देते. याच राजवंशाने सर्वांत बाहेरचा प्राकार आणि सहस्रस्तंभ मंडपही जोडला.

    स्रोत यासाठी: कृष्णदेवरायाचे गोपुर
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India — Incredible India, "Ekambareswarar Temple" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. 2025

    सतरा वर्षांनंतर कुंभाभिषेकाची घोषणा

    12 ऑक्टोबर 2025 च्या एका वृत्तसंस्थेच्या बातमीनुसार, मागील कुंभाभिषेकानंतर सतरा वर्षांनी, 8 डिसेंबर रोजी मंदिराचा कुंभाभिषेक होणार होता. हा सोहळा त्या तारखेला झाला की नाही हे आम्ही अद्याप निश्चित केलेले नाही.

    स्रोत यासाठी: सतरा वर्षांनंतर कुंभाभिषेकाची घोषणा
    • वृत्तपत्र: The Week (wire update), "After 17 years Kanchipuram Ekambareswarar temple to be consecrated on Dec 8", 12 October 2025 theweek.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  5. तिरुक्कच्ची एकंबमला उद्देशून सुंदरर यांचे स्तोत्र

    तेवारममधील सुंदरर यांचे स्तोत्र 7.61 या मंदिराच्या प्रभूला उद्देशून आहे. येथे काळ दिलेला नाही, कारण कवीचा अभ्यासपूर्ण कालनिर्णय आम्हाला अद्याप सापडलेला नाही.

    स्रोत यासाठी: तिरुक्कच्ची एकंबमला उद्देशून सुंदरर यांचे स्तोत्र
    • स्तोत्र: Tevaram, Seventh Tirumurai 7.61 (Tirukkacci Ekampam), Sundarar; text and V. M. Subramanya Aiyar's English translation on thevaaram.org thevaaram.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    कामाक्षी अम्मन मंदिर

    कांचीपुरमचे देवी मंदिर; इनक्रेडिबल इंडियाने जवळचे आकर्षण म्हणून नमूद केलेले.

  • मंदिर

    वडारण्येश्वर मंदिर, तिरुवालंगाडु

    इनक्रेडिबल इंडियाने जवळचे म्हणून नमूद केलेले; शिवाच्या नृत्याशी निगडित आणि पंचसभांपैकी एक मानले जाते.

कांचीपुरम जिल्ह्यातील इतर

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • सरकारी: Ministry of Tourism, Government of India — Incredible India, "Ekambareswarar Temple" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 3.59–69 wisdomlib.org
  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 4.9–36 wisdomlib.org
  • स्तोत्र: Tevaram, Seventh Tirumurai 7.61 (Tirukkacci Ekampam), Sundarar; text and V. M. Subramanya Aiyar's English translation on thevaaram.org thevaaram.org · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 3.23–72 wisdomlib.org
  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 4.1–55 wisdomlib.org
  • पुराण: Skanda Purana, Maheshvara Khanda, Arunachala Khanda (Purvardha) 3.53–72 wisdomlib.org
  • वृत्तपत्र: The Week (wire update), "After 17 years Kanchipuram Ekambareswarar temple to be consecrated on Dec 8", 12 October 2025 theweek.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
या पानावर केलेल्या दुरुस्त्या (1)
  • 2026-10-09: changed “traditional” to “canonical”. A dated modern event reported by a dated documentary source; "traditional" presented it as folklore. No source disputes it.

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “एकाम्बरेश्वर मंदिर”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/ekambareswarar-kanchipuram (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो