वडारण्येश्वर मंदिर, तिरुवालंगाडु

Vadaranyeswarar Temple, Thiruvalangadu

வடாரண்யேசுவரர் கோயில், திருவாலங்காடு

वडारण्येश्वर · வடாரண்யேசுவரர்

तिरुवालंगाडु, तिरुवालंगाडु, तिरुवल्लूर जिल्हा, तमिळनाडू · शैव परंपरा

चिदंबरमसह, ज्या दोन ठिकाणांचा संबंध शिवाच्या ऊर्ध्व-तांडवाशी — एक पाय उंच उचलून केलेल्या नृत्याशी, ज्याने त्यांनी एका स्पर्धेत कालीचा पराभव केला — जोडला जातो, त्यांपैकी हे एक आहे.

कथा वाचा
मार्ग

प्रवेशद्वारापाशी

दर्शनाच्या वेळा
  • 6:00 am – 12:00 pm · सकाळचे दर्शन
  • 4:00 pm – 8:00 pm · संध्याकाळचे दर्शन
तिथे कसे पोहोचाल
रेल्वे: अरक्कोणम जंक्शनहवाई: चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (MAA)

अजून निश्चित नाही: वेशभूषेचे नियम, फोनचे नियम, इतर धर्मांच्या भाविकांचा प्रवेश, चालत जाण्याइतके अंतर. मंदिराच्या कार्यालयात किंवा चौकशी खिडकीवर विचारा — आणि तुम्हाला माहीत असेल तर आम्हाला कळवा. hello@aalayakatha.com

भेटीचा संपूर्ण तपशील

स्थळपुराण

या स्थळाची कथा

2 वर्णने नोंदवली आहेत. प्रत्येक वर्णन त्याच्या स्वतःच्या परंपरेच्या शब्दांत, स्वतंत्रपणे सांगितले आहे — ती कधीही एकत्र केली जात नाहीत.

यात सांगितले आहे: पर्यटन मंत्रालयाने प्रकाशित केलेली मंदिरपरंपरा, आणि बालसुब्रह्मण्यम यांच्या 'लेटर चोळ टेम्पल्स'मध्ये उद्धृत पुराणातील उतारा

कालीसोबतची नृत्यस्पर्धा

शुंभ आणि निशुंभ हे दोन राक्षस तिरुवालंगाडुच्या अरण्यात येतात आणि तिथे आश्रय घेतात. तिथून ते हाहाकार माजवतात, आणि देव मदतीसाठी शिवाकडे जातात.

उत्तर पार्वतीमार्फत येते. ती भद्रकालीचे रूप घेऊन राक्षसांशी लढते, आणि त्यांचा पराभव करते. पण युद्धाने तिचा क्रोध संपत नाही. राक्षस मेल्यानंतरही कालीचा प्रकोप चालूच राहतो, आणि देव काहीही केले तरी तो शमत नाही.

शिव तिला तिच्याच क्षेत्रात भेटतात. ते तिला स्पर्धेचे आव्हान देतात — शस्त्रांचे नव्हे, तर नृत्याचे. दोघे अरण्यात एकमेकांविरुद्ध नृत्य करतात. शिव एक पाय सरळ वर, उंच उचलतात तेव्हा स्पर्धेचा निकाल लागतो. इतिहासकार एस. आर. बालसुब्रह्मण्यम यांनी उद्धृत केलेले एक पुराण याचे वर्णन, कालीचा पराभव करण्यासाठी स्वामींनी डावा पाय उंच उचलून केलेले नृत्य, असे करते. हेच ऊर्ध्व-तांडव — पाय उंच धरलेले नृत्य.

शिव जिंकतात, आणि कालीचा प्रकोप ओसरतो. ते तिला दूर लोटत नाहीत. ते आदेश देतात की या देवस्थानात त्यांच्या भक्तांनी आशीर्वादासाठी त्यांच्याकडे येण्यापूर्वी आधी कालीला वंदन करावे.

ही स्पर्धा तिरुवालंगाडुला चिदंबरमशी — ऊर्ध्व-तांडवाशी संबंधित दुसऱ्या ठिकाणाशी — जोडते. बालसुब्रह्मण्यम नमूद करतात की चिदंबरम येथे पराभूत कालीला कायमचे गावाच्या वेशीबाहेर पाठवले गेले, असे मानले जाते. तेवारम कवी अप्पर यांनी या मंदिरासाठी गायलेल्या स्तोत्रांत या आख्यायिकेचा उल्लेख करतात.

ही कथा मंदिराचे दुसरे नाव, ऊर्ध्वतांडवेश्वर — ऊर्ध्व-तांडवाचे स्वामी — आणि इथले नटराज देवालय, रत्नसभा, शिव ज्या पाच सभांमध्ये नृत्य करतात त्यांत का गणले जाते, हे स्पष्ट करते. पर्यटन मंत्रालय नोंदवत असलेल्या उपासनेच्या क्रमाचेही ती स्पष्टीकरण देते: आधी काली, मग शिव.

हे वर्णन कुठून आले

  • सरकारी: Ministry of Tourism, Incredible India, "Thiruvalangadu" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले
  • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org
यात सांगितले आहे: नायनमार परंपरा, बालसुब्रह्मण्यम आणि पर्यटन मंत्रालय यांनी सारांशरूपात दिल्याप्रमाणे

कारैक्काल अम्मैयार विसावतात

शैव धर्मातील त्रेसष्ट नायनमार संतांमध्ये गणल्या जाणाऱ्या कारैक्काल अम्मैयार आपले वैवाहिक जीवन मागे सोडतात आणि मानवी नसलेल्या रूपात शिवभक्त म्हणून भटकतात. त्या कैलासाला जातात. परतताना त्या तिरुवालंगाडुला येतात, जिथे त्या अरण्याच्या स्वामींना उद्देशून दोन स्तोत्रे — आपली मुत्तुतिरुप्पदियम — गातात आणि त्यांच्या चरणी चिरविश्रांती घेतात. पर्यटन मंत्रालयाने नोंदवलेली परंपरा पुढे सांगते की शिवाचे नृत्य पाहण्यासाठी त्या मंदिर परिसरात उलट्या, डोक्यावर चालत फिरल्या.

हे वर्णन वाचा

कारैक्काल अम्मैयार यांच्या वैवाहिक जीवनाचा दुःखद शेवट होतो. त्या त्याकडे परतत नाहीत. त्या संसार मागे सोडून शिवभक्त म्हणून भटकतात, आणि वृत्तांतानुसार आपले मानवी रूपही त्यागून पूर्णपणे अमानवी रूप धारण करतात.

त्यांची भटकंती त्यांना शिवाच्या पर्वतावर, कैलासाला, घेऊन जाते. तिरुवालंगाडुसाठी महत्त्वाचा प्रसंग त्या प्रवासानंतर येतो. परतीच्या वाटेवर त्या या अरण्यातील देवस्थानात पोहोचतात, जिथे कालीचा पराभव करणाऱ्या नर्तक रूपात शिवाची पूजा होते.

पर्यटन मंत्रालयाने नोंदवलेली परंपरा त्या नृत्यापर्यंत कशा आल्या ते सांगते. शिवाचे नृत्य पाहण्यासाठी त्या मंदिर परिसरात उलट्या, डोक्यावर चालत फिरल्या.

तिरुवालंगाडु येथे त्या गातात. बालसुब्रह्मण्यम दोन स्तोत्रांची — मुत्तुतिरुप्पदियम — नोंद करतात, ज्यांत त्या या स्थानाच्या स्वामींचा महिमा गातात. पर्यटन मंत्रालय त्यांच्या गीताचे नाव मूत्त तिरुप्पदिगम असे देते आणि त्यांनी ते इथे रचल्याचे सांगते. काहीही असो, ही स्तोत्रे या मंदिराची आहेत: ती आलंगाडुच्या स्वामींना उद्देशून आहेत.

त्या पुढे जात नाहीत. बालसुब्रह्मण्यम यांच्या शब्दांत, इथे त्यांना स्वामींच्या चरणी चिरंतन विश्रांती मिळते. पर्यटन मंत्रालय याच शेवटाचे वर्णन त्यांना या स्थळी मोक्षप्राप्ती झाली असे करते.

कारैक्काल अम्मैयार यांची गणना तमिळ शैव धर्माच्या संतांमध्ये, त्रेसष्ट नायनमारांमध्ये होते. त्या मंदिराच्या एकमेव कवयित्री नाहीत. बालसुब्रह्मण्यम तेवारमचे तीन कवी संबंदर, अप्पर आणि सुंदरर यांनी आलंगाडुला उद्देशून गायलेल्या स्तोत्रांचा हवाला देतात, आणि नमूद करतात की अप्पर इथल्या आपल्या स्तोत्रांत शिवाच्या कालीसोबतच्या स्पर्धेचा उल्लेख करतात.

यात्रेकरू कारैक्काल अम्मैयार यांचा संबंध तिरुवालंगाडुशी का जोडतात, हे हा प्रसंग स्पष्ट करतो: इथेच त्यांचा प्रवास संपतो, आणि त्यांनी मागे ठेवलेली स्तोत्रे इथेच गायली गेली.

हे वर्णन कुठून आले

  • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Incredible India, "Thiruvalangadu" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

एका मिनिटात

वडारण्येश्वर मंदिर, तिरुवालंगाडु का महत्त्वाचे आहे

प्रत्येक ओळ ती कुणाकडून आली आणि किती निश्चित आहे हे सांगते. खुणांचा अर्थ

  1. तिरुवालंगाडु ही रत्नसभा आहे — नटराजाच्या पाच सभांपैकी (पंच सभा) रत्नजडित सभा.

    2 स्रोत यासाठी: तिरुवालंगाडु ही रत्नसभा आहे — नटराजाच्या पाच सभांपैकी (पंच सभा) रत्नजडित सभा.
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Incredible India, "Thiruvalangadu" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  2. चिदंबरमसह, ज्या दोन ठिकाणांचा संबंध शिवाच्या ऊर्ध्व-तांडवाशी — एक पाय उंच उचलून केलेल्या नृत्याशी, ज्याने त्यांनी एका स्पर्धेत कालीचा पराभव केला — जोडला जातो, त्यांपैकी हे एक आहे.

    स्रोत यासाठी: चिदंबरमसह, ज्या दोन ठिकाणांचा संबंध शिवाच्या ऊर्ध्व-तांडवाशी — एक पाय उंच उचलून
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org

  3. त्रेसष्ट नायनमारांपैकी एक असलेल्या कारैक्काल अम्मैयार यांनी या मंदिराच्या स्वामींना उद्देशून दोन स्तोत्रे गायली आणि इथेच त्यांना चिरविश्रांती मिळाली.

    2 स्रोत यासाठी: त्रेसष्ट नायनमारांपैकी एक असलेल्या कारैक्काल अम्मैयार यांनी या मंदिराच्या स्वामी
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Incredible India, "Thiruvalangadu" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

  4. मंदिराच्या एका भुयारी कक्षातून एकतीस ताम्रपटांचा एक संच — दहा संस्कृतमध्ये आणि उरलेले तमिळमध्ये — समोर आणला गेला, आणि त्याची नोंद 1905 च्या शिलालेख अहवालात झाली.

    स्रोत यासाठी: मंदिराच्या एका भुयारी कक्षातून एकतीस ताम्रपटांचा एक संच — दहा संस्कृतमध्ये आणि उ
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu", citing the Annual Report on Epigraphy for 1905 wisdomlib.org

शिल्प

भेट द्याल तेव्हा हे पाहा…

द्राविड

पल्लव काळातील मुख्य देवालय, ज्याचा पहिला कुलोत्तुंग याच्यापासून पुढे उत्तर चोळांच्या काळात जीर्णोद्धार व विस्तार झाला; 12व्या आणि 13व्या शतकांतील दोन प्राकार भिंती आणि तीन गोपुरे (बालसुब्रह्मण्यम). मुख्य देवालयाचे मूळ शिलालेख नंतरच्या जीर्णोद्धारांत नष्ट झाले.

  • गोपुर

    सर्वात आतले गोपुर

    मंदिरात टिकून राहिलेले सर्वात जुने शिलालेख, पहिला राजेंद्र याच्या कारकिर्दीतील, या प्रवेशद्वारावर आहेत.

    चोळ, पहिला राजेंद्र

  • तपशील

    नटराज देवालय — रत्नसभा

    मंदिराच्या दोन प्रमुख देवालयांपैकी एक. विक्रम चोळाच्या पाचव्या राज्यवर्षातील एक शिलालेख देवालयाच्या पहिल्या प्राकाराच्या पूर्व भिंतीवर आहे.

    चोळ

  • प्राकार

    दोन प्राकार भिंती

    पहिला कुलोत्तुंग ते तिसरा राजराज या उत्तर चोळ राजांच्या मूळ नोंदी असलेल्या भिंती.

    12वे–13वे शतक

  • गोपुर

    तीन गोपुरे

    उत्तर चोळ काळात विस्तारलेल्या परिसराच्या खुणा असलेली तीन प्रवेशद्वार-गोपुरे.

यात्रा

भेटीचे नियोजन करा

दर्शनाच्या वेळा

सकाळचे दर्शन6:00 am – 12:00 pm
संध्याकाळचे दर्शन4:00 pm – 8:00 pm

त्याच दिवशी खात्री करा. उत्सवाच्या दिवशी आणि पूर्वसूचनेशिवाय वेळा बदलतात. या वेळा मंदिराच्या स्वतःच्या सूचनेतून घेतलेल्या नाहीत.

जाण्यापूर्वी

  • या मंदिराचे वेशभूषेचे किंवा प्रवेशाचे कोणतेही नियम अजून निश्चित झालेले नाहीत. पारंपरिक, साधे कपडे हा नेहमीच सुरक्षित पर्याय; प्रवेशद्वारापाशी विचारा.

चालणे, पायऱ्या आणि सोय

किती चालावे किंवा चढावे लागते, किंवा व्हीलचेअरची सोय आहे का, याची आम्ही अजून खात्री केलेली नाही. ज्येष्ठांसोबत प्रवास करत असाल, तर निघण्यापूर्वी मंदिर कार्यालयात किंवा देवस्थानच्या चौकशी खिडकीवर विचारा.

तिथे कसे पोहोचाल

  • विमानाने: चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (MAA)पर्यटन मंत्रालयाने सर्वात जवळचे मोठे विमानतळ म्हणून नाव दिले आहे.
  • रेल्वेने: अरक्कोणम जंक्शनप्रकाशित स्रोतातून अद्याप निश्चित केलेले नाही. पर्यटन मंत्रालयाचे पान कांचीपुरम हे सर्वात जवळचे स्टेशन म्हणते; स्थानिक पातळीवर तपासा.
  • रस्त्याने: चेन्नईबालसुब्रह्मण्यम तिरुवालंगाडु मद्रासच्या (चेन्नईच्या) पश्चिमेला सुमारे 59 किमीवर असल्याचे सांगतात.

मार्ग हे सर्वसाधारण मार्गदर्शन आहे आणि अधिकृत स्रोताशी अजून पडताळलेले नाहीत.

पिन 631210 (भारतीय टपाल खात्याकडून अजून तपासलेले नाही)

दर्शनाचा क्रम

इथल्या मंदिरांचे दर्शन कोणत्या क्रमाने घ्यावे हे कोणताही प्रकाशित स्रोत सांगत नाही, म्हणून आम्ही तो क्रम रचलेला नाही. रांगेनुसार आणि मंदिर कर्मचाऱ्यांच्या सूचनेनुसार चला.

उत्सव

मंदिराच्या उत्सव दिनदर्शिकेचा स्रोत अजून मिळालेला नाही.

इतिहास

काळाच्या ओघात

दोन विभाग, मुद्दाम वेगळे ठेवलेले: पुराणे काय सांगतात, आणि ऐतिहासिक नोंदी काय दाखवतात. ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरे देतात आणि आम्ही त्यांना एकमत होण्यास भाग पाडत नाही.

पुराणांत आणि परंपरेत

  1. शिव कालीविरुद्ध नृत्य करतात

    मंदिराची उगमकथा: शुंभ आणि निशुंभाचा नाश केल्यानंतर काली आणि शिव यांच्यात नृत्यस्पर्धा होते, आणि शिव ऊर्ध्व-तांडवाने कालीचा पराभव करतात. हे कोणत्या युगात घडले, हे परंपरा सांगत नाही.

    स्रोत यासाठी: शिव कालीविरुद्ध नृत्य करतात
    • सरकारी: Ministry of Tourism, Incredible India, "Thiruvalangadu" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

ऐतिहासिक नोंदींमध्ये

  1. सु. 600–699

    7व्या शतकापर्यंत इथे मंदिर

    बालसुब्रह्मण्यम मंदिराचा काळ किमान 7व्या शतकापर्यंत मागे नेतात, पल्लव मुख्य देवालयासह. पल्लव राजा नृपतुंग याचे शिलालेखही (1905 चे ARE 460 आणि 461) नोंदलेले आहेत.

    स्रोत यासाठी: 7व्या शतकापर्यंत इथे मंदिर
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org

  2. सु. 1100–1299

    उत्तर चोळांच्या काळात जीर्णोद्धार आणि विस्तार

    पहिला कुलोत्तुंग याच्यापासून सुरुवात करून पल्लव मुख्य देवालयाचा जीर्णोद्धार झाला आणि परिसराचा विस्तार झाला. दोन प्राकार भिंती 12व्या आणि 13व्या शतकांतील मानल्या जातात, आणि त्यांवर पहिला कुलोत्तुंग ते तिसरा राजराज या राजांच्या नोंदी आहेत.

    स्रोत यासाठी: उत्तर चोळांच्या काळात जीर्णोद्धार आणि विस्तार
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org

  3. 1440–1571

    विजयनगर काळातील शिलालेख

    शक 1363 आणि 1493 (इ.स. 1440–41 आणि 1570–71) या तारखांचे शिलालेख, इतरांसह, विजयनगरच्या काळात मंदिराला सतत मिळालेल्या आश्रयाची नोंद करतात.

    स्रोत यासाठी: विजयनगर काळातील शिलालेख
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org

  4. 1905

    ताम्रपटांची नोंद

    के. व्ही. सुब्रह्मण्य अय्यर यांच्या भेटीदरम्यान मंदिर अधिकाऱ्यांनी मंदिराच्या एका भुयारी कक्षात सापडलेले एकतीस ताम्रपट समोर आणले — दहा संस्कृतमध्ये, उरलेले तमिळमध्ये — अशी नोंद 1905 च्या शिलालेख वार्षिक अहवालात आहे.

    स्रोत यासाठी: ताम्रपटांची नोंद
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org

  5. टिकून राहिलेला सर्वात जुना शिलालेख, पहिला राजेंद्र याचा

    सर्वात आतल्या गोपुरावर मंदिरातील सर्वात जुना उपलब्ध शिलालेख आहे, पहिला राजेंद्र याच्या कारकिर्दीतील (1905 चा ARE 483).

    स्रोत यासाठी: टिकून राहिलेला सर्वात जुना शिलालेख, पहिला राजेंद्र याचा
    • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org

आसपास

वाट वाकडी करून जाण्याजोगे

  • मंदिर

    तिरुत्तणी

    मुरुगनच्या सहा निवासांपैकी (आरुपडै वीडु) एक, बालसुब्रह्मण्यम तिरुवालंगाडु ज्या तालुक्यात असल्याचे सांगतात त्याच तालुक्यात.

  • मंदिर

    एकांबरेश्वर मंदिर, कांचीपुरम

    पंचभूत परिक्रमेतील पृथ्वी तत्त्वाचे देवस्थान, दक्षिणेला कांचीपुरम येथे.

स्रोत

हे पान कुठून आले

  • अभ्यास: S. R. Balasubrahmanyam, Later Chola Temples, 1979, ch. II, "Temples in Tiruvalangadu" wisdomlib.org
  • सरकारी: Ministry of Tourism, Incredible India, "Thiruvalangadu" incredibleindia.gov.in · 2026-10-09 रोजी पाहिले

या पानाचा संदर्भ द्या

Aalaya Katha Foundation, “वडारण्येश्वर मंदिर, तिरुवालंगाडु”, Aalaya Katha, आवृत्तीचा शेवटचा आढावा 2026-10-09. https://www.aalayakatha.com/mr/temple/vadaranyeswarar-thiruvalangadu (पाहिले ).

शेवटचा आढावा 2026-10-09. स्रोत आणि खात्रीची खूण आम्ही कशी करतो